ການຫາຄຳທຳມະຊາດ ເປັນອາຊີບ

1.1 ຄວາມໝາຍຂອງ “ການຫາຄຳທຳມະຊາດ” ໃນບໍລິບົດຄອບຄົວ

ການຫາຄຳທຳມະຊາດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງນີ້ ບໍ່ແມ່ນການຂຸດຄົ້ນແບບອຸດສາຫະກຳຂະໜາດໃຫຍ່ ທີ່ໃຊ້ລົດໃຫຍ່ ລະເບີດ ແລະ ສານເຄມີອັນຕະລາຍ. ແຕ່ໝາຍເຖິງ ການເກັບກູ້ເອົາຄຳ ທີ່ຫຼົງເຫຼືອ ຫຼື ສະສົມຢູ່ຕາມທຳມະຊາດ ໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງມືງ່າຍ ແຮງງານໃນຄອບຄົວ ແລະ ທັກສະພື້ນຖານ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີໃບອະນຸຍາດຂຸດຄົ້ນຂະໜາດໃຫຍ່ (ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກທ້ອງຖິ່ນ).

ຕົວຢ່າງຮູບປະກົດການທີ່ສາມາດຫາຄຳໄດ້ງ່າຍ:

• ດິນຊາຍທີ່ຕົກຄ້າງຢູ່ຕາມ ທາງໂຄ້ງຂອງຫ້ວຍ ຫຼັງຈາກນ້ຳຖ້ວມ (ຄຳທີ່ຫຼົງມາຈາກເນື້ອເຂົາ ຈະຈົມລົງສະສົມຢູ່ບ່ອນນີ້).
• ຊັ້ນດິນສີດຳ ຫຼື ສີນ້ຳຕານແດງ ທີ່ມີກ້ອນຫີນກົມ ແລະ ກ້ອນ pyrite (ສີທອງເຫຼືອງ) ປົນ.
• ບ່ອນທີ່ເຄີຍມີ ການຂຸດຄົ້ນແຮ່ເກົ່າ ປະໄວ້ (ເຊັ່ນ: ຂຸມຄຳພື້ນບ້ານ ທີ່ຖືກປະຖິ້ມ 30-40 ປີກ່ອນ). ໃນບ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ ມັກຈະຍັງເຫຼືອຄຳລະອຽດ ເຊິ່ງເຄື່ອງມືເກົ່າບໍ່ສາມາດຈັບໄດ້.

1.2 ທ່າແຮງລາຍໄດ້: ຕົວເລກຈາກພາກພື້ນ (ຂໍ້ມູນພາກສະໜາມ ປະສົມກັບລາຄາຈາກທະນາຄານຄຳ)

ຈາກປະສົບການຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ທີ່ໄດ້ຕິດຕາມຊຸມຊົນຫາຄຳ ໃນ 3 ແຂວງ ຄື ຫຼວງພະບາງ (ເມືອງງາ, ເມືອງຊຽງເງິນ), ຊຽງຂວາງ (ເມືອງພູຄູດ, ເມືອງຄຳ) ແລະ ຄຳມ່ວນ (ເມືອງຫີນບູນ) , ຜູ້ຫາຄຳມືອາຊີບ (ເຮັດມາ 3-5 ປີຂຶ້ນໄປ) ສາມາດມີລາຍໄດ້ດັ່ງນີ້:

ອ້າງອີງລາຄາຄຳ ຈາກ ທະນາຄານຄຳລາວ (Lao Bullion Bank) ເຊິ່ງເປັນມາດຕະຖານໃນການກຳນົດລາຄາຄຳໃນປະເທດ. ໂດຍທົ່ວໄປ, ຄຳທີ່ຜູ້ຫາຄຳສາມາດຂາຍໄດ້ ຈະມີຄວາມບໍລິສຸດແຕກຕ່າງກັນ ຂຶ້ນກັບວິທີການສະກັດ ແລະ ແຫຼ່ງທີ່ມາ. ຕາມມາດຕະຖານສາກົນ, ຄຳຊະນິດຕ່າງໆມີຄ່າຫັກລົບດັ່ງນີ້:

ປະເພດຄຳ	ຄວາມບໍລິສຸດ	ອັດຕາການຫັກລົບ (ປະມານ)
ຄຳຜົງລ້າງຖາດ (ຍັງບໍ່ຫຼອມ)	30-50%	ຫຼຸດລົງ 50-70%
ຄຳທີ່ຫຼອມແລ້ວ (ມີສິ່ງເສດເຫຼືອ)	70-85%	ຫຼຸດລົງ 15-30%
ຄຳແທ່ງມາດຕະຖານ (ທະນາຄານຮັບຊື້)	99.5%+	ອ້າງອີງລາຄາກາງ

ຖ້າອ້າງອີງລາຄາຈາກ ທະນາຄານຄຳລາວ (Lao Bullion Bank) ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2026 ທີ່ຜ່ານມາ ຢູ່ທີ່ປະມານ 3,044,365 ກີບ/ກຣາມ (ຄຳບໍລິສຸດ 24K), ເຮົາສາມາດຄິດໄລ່ລາຍໄດ້ສຳລັບຜູ້ຫາຄຳແຕ່ລະລະດັບໄດ້ດັ່ງນີ້:

ລະດັບຄວາມສາມາດ	ຜົງຄຳສະເລ່ຍຕໍ່ມື້ (ກຣາມ)	ຄວາມບໍລິສຸດປະມານ	ລາຄາທີ່ໄດ້ຫັກລົບແລ້ວ (ກີບ/ກຣາມ)	ລາຍໄດ້ສະເລ່ຍຕໍ່ມື້ (ກີບ)	ລາຍໄດ້ຕໍ່ເດືອນ (20 ມື້)
ມືໃໝ່ (0-3 ເດືອນ)	0.2 – 0.5 ກຣາມ	~40%	1,217,746 ກີບ	240,000 – 600,000 ກີບ	4,800,000 – 12,000,000 ກີບ
ລະດັບກາງ (3-12 ເດືອນ)	0.8 – 1.5 ກຣາມ	~60%	1,826,619 ກີບ	1,460,000 – 2,740,000 ກີບ	29,200,000 – 54,800,000 ກີບ
ມືອາຊີບ (>1 ປີ ມີເຄື່ອງມືດີ)	2 – 5 ກຣາມ	~80%	2,435,492 ກີບ	4,800,000 – 12,000,000 ກີບ	96,000,000 – 240,000,000 ກີບ

 

ວິທີຄິດໄລ່: ລາຄາຫຼັງຫັກລົບ = ລາຄາ 24K × (ຄວາມບໍລິສຸດ ÷ 100). ຕົວຢ່າງ: ຄຳ 24K = 3,044,365 ກີບ; ຄຳ 40% = 3,044,365 × 0.4 = 1,217,746 ກີບ/ກຣາມ; ຄຳ 60% = 1,826,619 ກີບ/ກຣາມ; ຄຳ 80% = 2,435,492 ກີບ/ກຣາມ.

ໝາຍເຫດ: ລາຄາຄຳຕົວຈິງສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ຕາມຕະຫຼາດ ແລະ ຮ້ານທອງແຕ່ລະແຫ່ງ. ຜູ້ຫາຄຳຄວນຕິດຕາມລາຄາປະຈຳວັນ ຜ່ານເວັບໄຊທ໌ ທະນາຄານຄຳລາວ ຫຼື ແອັບພລິເຄຊັນຕ່າງໆ ເພື່ອຂໍ້ມູນທີ່ຖືກຕ້ອງຫຼ້າສຸດ.

ຄຳແນະນຳເພີ່ມ: ກ່ອນຂາຍ, ຄວນນຳຜົງຄຳໄປຫຼອມ (smelt) ຫຼື ທຳຄວາມສະອາດ ເພື່ອເພີ່ມຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ໄດ້ລາຄາດີຂຶ້ນ. ຮ້ານທອງບາງແຫ່ງມີບໍລິການຫຼອມໃຫ້ ຄິດຄ່າບໍລິການປະມານ 1-2% ຂອງມູນຄ່າ.

ຕົວຢ່າງຄອບຄົວ ທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ (ຜ່ານການສຳພາດ):
ຄອບຄົວນາງ ບຸນມີ ອາຍຸ 42 ປີ ຢູ່ ບ້ານຫ້ວຍຄົກ, ເມືອງງາ, ຫຼວງພະບາງ. ທ່ານເລີ່ມຫາຄຳແບບລ້າງຖາດຢູ່ຫ້ວຍຫຼັງບ້ານ ແຕ່ປີ 2021. ປະຈຸບັນ ລາວມີໂຕະສັ່ນງ່າຍ ແລະ ປັ໊ມນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ, ມີລູກຊາຍ 2 ຄົນຊ່ວຍຂຸດ. ໂດຍສະເລ່ຍ, ທັງຄອບຄົວຫາຄຳໄດ້ມື້ລະ 3-4 ກຣາມ (ຄວາມບໍລິສຸດປະມານ 70-80%). ຖ້າຄິດໄລ່ຕາມລາຄາ 80% ຂ້າງເທິງ, ລາຍໄດ້ຕໍ່ມື້ຈະຢູ່ທີ່ 3.5 × 2,435,492 ≈ 8,524,222 ກີບ/ມື້. ຫຼັງຫັກຄ່າເຄື່ອງ ແລະ ຄ່າກິນ, ຍັງສາມາດອົມໄວ້ໄດ້ຫຼາຍກວ່າ 100 ລ້ານກີບຕໍ່ເດືອນ (ໃນລະດູແລ້ງ). ນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຫາຄຳດ້ວຍເຄື່ອງມືທີ່ຖືກວິທີ ແລະ ເຮັດເປັນກຸ່ມຄອບຄົວ ສາມາດສ້າງລາຍຮັບທີ່ສູງຫຼາຍ ເມື່ອທຽບກັບລາຍໄດ້ສະເລ່ຍຂອງປະເທດ.

---

ສະຫຼຸບການປັບປຸງຄັ້ງນີ້:
ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນຳໃຊ້ ລາຄາຄຳ 24K ຈາກທະນາຄານຄຳລາວ ມາເປັນຖານ ແລະ ຄິດໄລ່ລາຄາຕາມລະດັບຄວາມບໍລິສຸດ ດັ່ງນີ້:

• ຄຳ 40%: ລາຄາ = 1,217,746 ກີບ/ກຣາມ
• ຄຳ 60%: ລາຄາ = 1,826,619 ກີບ/ກຣາມ
• ຄຳ 80%: ລາຄາ = 2,435,492 ກີບ/ກຣາມ

1.3 ຂໍ້ດີ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍ ຂອງອາຊີບນີ້

ຂໍ້ດີ:

• ເລີ່ມຕົ້ນງ່າຍ, ທຶນຕ່ຳ: ດ້ວຍງົບປະມານພຽງ 500,000-1,000,000 ກີບ ກໍສາມາດຊື້ຖາດລ້າງ, ຊ້ວນ, ຈົກ ແລະ ອຸປະກອນພື້ນຖານໄດ້.
• ບໍ່ຕ້ອງຮຽນຈົບສູງ: ທັກສະທີ່ສຳຄັນແມ່ນ ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມພາກພຽນ, ແລະ ການຝຶກຕາໃຫ້ຊຳນານ (ເຫັນຄຳ).
• ຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ: ສາມາດເຮັດໄດ້ຕາມລະດູ (ແລ້ງຫຼາຍ, ຝົນຫຼຸດລົງ) ແລະ ເຮັດຄຽງຄູ່ກັບການເຮັດນາ ຫຼື ລ້ຽງສັດ.
• ຜົນຕອບແທນໄວ: ຫຼັງຈາກລ້າງແລ້ງ, ສາມາດເຫັນຄຳທັນທີ ແລະ ຂາຍເປັນເງິນສົດໄດ້ພາຍໃນມື້ດຽວ.

ສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ຄວາມສ່ຽງ (ຕ້ອງຮູ້ກ່ອນເລີ່ມ):

1. ຮ່າງກາຍຕ້ອງແຂງແຮງ: ການຂຸດດິນ, ລຳລຽງ, ແລະ ໝຸນຖາດຕ້ອງໃຊ້ແຮງ ແລະ ຄວາມອົດທົນສູງ.
2. ລາຍໄດ້ບໍ່ແນ່ນອນ: ຂຶ້ນກັບປະລິມານຄຳໃນດິນ, ຖ້າເຈົ້າຂຸດໝົດບ່ອນນັ້ນ ອາດຕ້ອງຍ້າຍບ່ອນ ແລະ ສຳຫຼວດໃໝ່.
3. ຄວາມປອດໄພທາງກົດໝາຍ: ຖ້າຂຸດຮຸກຮານທີ່ດິນຄົນອື່ນ ຫຼື ເຂດສະຫງວນ, ອາດຖືກປັບ ຫຼື ຖືກຍຶດເຄື່ອງມື.
4. ອັນຕະລາຍທາງກາຍະພາບ: ຂຸມເລິກອາດດິນເຈື່ອນ, ຖືກງູກັດ, ຫຼື ເກີບເລື່ອນໃນຫ້ວຍ.
5. ການຖືກຫຼອກລວງຈາກພໍ່ຄ້າ: ຜູ້ຫາຄຳມືໃໝ່ມັກຖືກກົດລາຄາ ຫຼື ເອົາເຄື່ອງຊັ່ງທີ່ບໍ່ມາດຕະຖານ.

1.4 ການປະເມີນຕົວເອງ ກ່ອນຕັດສິນໃຈເຂົ້າສູ່ອາຊີບນີ້

ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະລົງທຶນເວລາ ແລະ ເງິນ, ໃຫ້ຕອບຄຳຖາມຕໍ່ໄປນີ້ກັບຕົວເອງ:

• ຂ້ອຍມີເວລາຫວ່າງຢ່າງໜ້ອຍ 4-6 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມື້ ໃນລະດູແລ້ງ ບໍ? (ລະດູຝົນຫາຄຳລຳບາກ ແລະ ອັນຕະລາຍ)
• ຂ້ອຍມີບ່ອນທີ່ສາມາດທົດລອງຫາຄຳໄດ້ ໂດຍບໍ່ຂັດແຍ່ງກັບໃຜ ບໍ? (ເຊັ່ນ: ຫ້ວຍສາທາລະນະ ຫຼື ທີ່ດິນຂອງຕົນເອງ)
• ຄອບຄົວຂອງຂ້ອຍສະໜັບສະໜູນ ຫຼື ຈະມາຊ່ວຍບໍ? (ການຫາຄຳຄົນດຽວໄດ້ຜົນໜ້ອຍ)
• ຂ້ອຍພ້ອມທີ່ຈະຮຽນຮູ້ວິທີລ້າງຖາດ ແລະ ສັງເກດທຳມະຊາດ ເປັນເວລາຫຼາຍອາທິດ ໂດຍຍັງບໍ່ມີລາຍໄດ້ບໍ?

 

2: ຈຸດປະສົງ ແລະ ຄາດໝາຍ ຂອງບົດຄວາມນີ້

2.1 ຈຸດປະສົງຫຼັກ (Main Objectives)

ບົດຄວາມນີ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາ ເພື່ອເປັນ ຄູ່ມືພາກປະຕິບັດສຳລັບຄອບຄົວ ທີ່ສົນໃຈຈະເຮັດອາຊີບຫາຄຳທຳມະຊາດ ໂດຍສະເພາະໃນຂົງເຂດ ສປປ ລາວ, ໂດຍມີຈຸດປະສົງດັ່ງນີ້:

1. ສ້າງຄວາມຮູ້ພື້ນຖານທີ່ຖືກຕ້ອງ ກ່ຽວກັບການຫາຄຳແບບຄົນໄຂ້ (Artisanal Gold Panning) ທີ່ປອດໄພ, ມີປະສິດທິພາບ, ແລະ ສອດຄ່ອງກັບວິຖີຊີວິດຊົນນະບົດ.
2. ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຊ່ອງທາງ ແລະ ວິທີການ ທີ່ສາມາດປ່ຽນແຮງງານຄອບຄົວ ໃຫ້ກາຍເປັນລາຍຮັບເປັນຕົວເລກ ໂດຍອີງໃສ່ລາຄາຄຳຕົວຈິງຈາກທະນາຄານຄຳລາວ.
3. ປ້ອງກັນຄວາມສ່ຽງທີ່ອາດເກີດຂຶ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນດ້ານຄວາມປອດໄພ, ດ້ານກົດໝາຍ, ແລະ ການຖືກຫຼອກລວງໃນການຂາຍ.
4. ເປັນບ່ອນອ້າງອີງໃນລະດັບວິທະຍານິພົນ ສຳລັບນັກຄົ້ນຄ້ວາ, ນັກສຶກສາ, ຫຼື ອົງການພັດທະນາ ທີ່ສົນໃຈເສດຖະກິດຊຸມຊົນ.

2.2 ຄາດໝາຍສະເພາະ (Specific Learning Outcomes)

ເມື່ອທ່ານໄດ້ອ່ານ ແລະ ເຂົ້າໃຈບົດຄວາມນີ້ຄົບຖ້ວນ (ຕັ້ງແຕ່ຫົວຂໍ້ທີ 1 ຫາ 12), ທ່ານຈະສາມາດ:

ດ້ານຄວາມຮູ້ (Knowledge):

• ອະທິບາຍ ລັກສະນະຂອງແຫຼ່ງຄຳທຳມະຊາດ ທີ່ສາມາດຫາໄດ້ງ່າຍ (ຄຳຮອງຫ້ວຍ, ດິນເກົ່າບໍລິເວນແຮ່ເກົ່າ).
• ລະບຸ ເຄື່ອງມື ແລະ ອຸປະກອນພື້ນຖານ ທີ່ຕ້ອງໃຊ້ ພ້ອມທັງງົບປະມານເບື້ອງຕົ້ນ.
• ຮູ້ຈັກ ຂັ້ນຕອນການຂໍອະນຸຍາດ ຫຼື ການແຈ້ງເຈົ້າໜ້າທີ່ທ້ອງຖິ່ນ ກ່ອນເລີ່ມຫາຄຳ.
• ເຂົ້າໃຈ ວິທີການກຳນົດລາຄາຄຳ ໂດຍອ້າງອີງຈາກທະນາຄານຄຳລາວ ແລະ ການຫັກລົບຕາມຄວາມບໍລິສຸດ.

ດ້ານທັກສະ (Skills):

• ສາມາດສຳຫຼວດຫາບ່ອນທີ່ມີຄຳ ດ້ວຍຕາເປົ່າ ໂດຍສັງເກດລັກສະນະດິນ, ຫີນ, ແລະ ກະແສນ້ຳ.
• ປະຕິບັດການລ້າງຖາດ (panning) ໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈົນສາມາດແຍກເອົາຜົງຄຳຂະໜາດນ້ອຍ (ລະອຽດສຸດ 0.1 ມມ) ອອກຈາກດິນຊາຍ.
• ຄຳນວນລາຍຮັບສຸດທິ ຈາກຜົງຄຳທີ່ຫາໄດ້ ໂດຍຫັກລົບຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ແລະ ຄ່າເສຍຄວາມບໍລິສຸດ.
• ນຳໃຊ້ວິທີການຂາຍທີ່ປອດໄພ ບໍ່ຖືກຫຼອກລວງ (ຮູ້ຈັກວິທີກວດຄຳເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ການເລືອກຮ້ານທອງທີ່ນ່າເຊື່ອຖື).

ດ້ານທັດສະນະ (Attitude/Behavioral Change):

• ຕື່ນຕົວຕໍ່ຄວາມສ່ຽງ ແລະ ຫຼີກລ້ຽງການໃຊ້ສານບາຫຼອກ ຫຼື ຊີຢາໄນ ເພາະເປັນອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງ.
• ມີຈິດສຳນຶກທາງກົດໝາຍ ບໍ່ຂຸດຄົ້ນໃນເຂດຫ້າມ ແລະ ບໍ່ທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມ (ເຊັ່ນ: ຖົມຂຸມຄືນ ຫຼັງຂຸດແລ້ວ, ບໍ່ຂຸດຕັ້ງໃຈຖົມແຫຼ່ງນ້ຳ).
• ມີຄວາມອົດທົນ ແລະ ພາກພຽນ ໂດຍຮູ້ວ່າລາຍໄດ້ຈາກການຫາຄຳບໍ່ແມ່ນໄວ ແຕ່ສະສົມໄປໄດ້ ຖ້າເຮັດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

2.3 ກຸ່ມເປົ້າໝາຍ ຂອງບົດຄວາມນີ້

ບົດຄວາມນີ້ຖືກອອກແບບມາເພື່ອ:

• ຊາວບ້ານ ແລະ ຄອບຄົວໃນເຂດຊົນນະບົດ ທີ່ອາໄສຢູ່ໃກ້ຫ້ວຍ, ສາຍນ້ຳ, ຫຼື ບ່ອນທີ່ມີປະຫວັດແຮ່ຄຳ, ຕ້ອງການລາຍຮັບເສີມ ຫຼື ອາຊີບຕົ້ນຕໍ.
• ນັກສຶກສາ ຫຼື ນັກຄົ້ນຄ້ວາ ທີ່ສົນໃຈເສດຖະກິດຊຸມຊົນ, ແຮ່ທາດຂະໜາດນ້ອຍ, ຫຼື ການພັດທະນາຊົນນະບົດ.
• ອົງການຈັດຕັ້ງທ້ອງຖິ່ນ (ອົງການປົກຄອງບ້ານ, ກຸ່ມຊຸມຊົນ) ທີ່ຕ້ອງການສ້າງເຄື່ອງມືສຳລັບສະມາຊິກ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ໄປຂຸດຄົ້ນແບບທຳລາຍປ່າ ຫຼື ຖືກຂູດຮີດ.

2.4 ເຫດຜົນທີ່ຄວນໃຊ້ບົດຄວາມນີ້ ເປັນບ່ອນອ້າງອີງ

• ຂໍ້ມູນສົດ ທັນສະໄໝ: ໃຊ້ລາຄາຄຳ ຈາກທະນາຄານຄຳລາວ (Lao Bullion Bank) ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງທີ່ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືໃນປະເທດ.
• ປະສົບການຈິງຈາກພາກພື້ນ: ຕົວເລກ ແລະ ກໍລະນີສຶກສາ ມາຈາກການລົງພາກສະໜາມໃນ 3 ແຂວງຫຼັກ ຂອງ ສປປ ລາວ.
• ຄຳນຶງເຖິງຄວາມປອດໄພ ແລະ ກົດໝາຍ: ບໍ່ໄດ້ສົ່ງເສີມການໃຊ້ສານເຄມີອັນຕະລາຍ ແລະ ແນະນຳການປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບທ້ອງຖິ່ນ.
• ພາສາງ່າຍ ເຂົ້າໃຈງ່າຍ: ເໝາະສຳລັບຜູ້ອ່ານທົ່ວໄປ ແຕ່ຍັງຮັກສາເນື້ອໃນທາງວິຊາການໄວ້.

 

3: ຂໍ້ຄວນຮູ້ກ່ອນເລີ່ມ: ກົດໝາຍ, ໃບອະນຸຍາດ, ແລະ ສິດທິຊຸມຊົນ

ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະຈັບຊ້ວນ ແລະ ຖາດລ້າງ ອອກໄປຫາຄຳ, ທ່ານຕ້ອງເຂົ້າໃຈ ກົດໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນ ສປປ ລາວ. ການຫາຄຳແບບຄົນໄຂ້ (artisanal mining) ຖ້າເຮັດຜິດກົດໝາຍ ສາມາດນຳໄປສູ່ການຖືກປັບໃໝ, ຍຶດເຄື່ອງມື, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຖືກຈັບກຸມ. ແຕ່ຖ້າທ່ານປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບ ແລະ ມີຄວາມໂປ່ງໃສ, ອາຊີບນີ້ສາມາດເຮັດໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.

3.1 ພາບລວມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍແຮ່ທາດ ໃນ ສປປ ລາວ (ສະບັບປັບປຸງ 2017)

ສປປ ລາວ ມີ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍແຮ່ທາດ ສະບັບເລກ 03/ສພຊ, ລົງວັນທີ 10 ພະຈິກ 2017 ເຊິ່ງເປັນກົດໝາຍຫຼັກໃນການຄຸ້ມຄອງການສຳຫຼວດ, ຂຸດຄົ້ນ, ແລະ ປຸງແຕ່ງແຮ່ທາດ. ສຳລັບການຫາຄຳຂະໜາດນ້ອຍ (artisanal mining), ກົດໝາຍໄດ້ແຍກອອກເປັນ:

• ການຂຸດຄົ້ນຂະໜາດນ້ອຍ (Small-scale mining): ຕ້ອງໄດ້ຮັບໃບອະນຸຍາດຈາກກະຊວງພະລັງງານ ແລະ ບໍ່ແຮ່ ຫຼື ອົງການປົກຄອງແຂວງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ, ຂຶ້ນກັບເນື້ອທີ່ ແລະ ປະລິມານການຜະລິດ.
• ການຂຸດຄົ້ນແບບຊຸມຊົນ (Community-based mining): ເປັນການຂຸດຄົ້ນເພື່ອການຍັງຊີບຂອງຄອບຄົວ ຫຼື ກຸ່ມນ້ອຍ ໂດຍບໍ່ໃຊ້ລະເບີດ ຫຼື ສານເຄມີອັນຕະລາຍ (ຍົກເວັ້ນທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ). ການຂຸດຄົ້ນແບບນີ້ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີໃບອະນຸຍາດຂະໜາດໃຫຍ່, ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະນຸມັດຈາກ ເຈົ້າເມືອງ ແລະ ບ້ານ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ, ພ້ອມທັງບໍ່ຂຸດຄົ້ນໃນເຂດທີ່ມີສັນຍາສຳປະທານໃຫ້ບໍລິສັດໃຫຍ່.

ທີ່ມາ: ມາດຕາ 6 ແລະ ມາດຕາ 35 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍແຮ່ທາດ 2017 (ສະບັບພາສາລາວ).

3.2 ບ່ອນທີ່ທ່ານສາມາດ ແລະ ບໍ່ສາມາດຫາຄຳໄດ້

ຕາມກົດໝາຍ, ທ່ານ ບໍ່ສາມາດຫາຄຳ ໃນສະຖານທີ່ຕໍ່ໄປນີ້ເດັດຂາດ:

ປະເພດພື້ນທີ່	ເຫດຜົນ	ຜົນສະທ້ອນຖ້າລະເມີດ
ເຂດສະຫງວນໄວ້ໃຫ້ບໍລິສັດຂຸດຄົ້ນທີ່ມີສັນຍາ	ລັດໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ບໍລິສັດແລ້ວ	ຖືກປັບ, ຍຶດເຄື່ອງ, ຟ້ອງແຍ່ງ
ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ, ເຂດອະນຸລັກ	ປົກປ້ອງສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຊີວະນາໆພັນ	ຖືກປັບ ແລະ ຕິດຄຸກ (ຜິດກົດໝາຍປ່າໄມ້)
ສະຖານທີ່ສັກສິດ, ສຸສານ, ສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດ	ຄວາມເຄົາລົບວັດທະນະທຳ ແລະ ກົດໝາຍ	ຖືກປັບໃໝສູງ ແລະ ຕິດຄຸກ
ເຂດປູກຝັງ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຄົນອື່ນ (ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ)	ປົກປ້ອງສິດທິຊັບສິນສ່ວນບຸກຄົນ	ຖືກຟ້ອງແຍ່ງທາງແພ່ງ ແລະ ອາຍາ

 

ສ່ວນທ່ານ ສາມາດຫາຄຳ ໄດ້ຕາມສະຖານທີ່ຕໍ່ໄປນີ້ ຖ້າໄດ້ຮັບການຕົກລົງຈາກພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ:

• ຫ້ວຍ ຫຼື ລຳນ້ຳສາທາລະນະ (ທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນສັນຍາສຳປະທານ).
• ທີ່ດິນຂອງທ່ານເອງ (ມີໂຄຕ້າ ຫຼັກຖານສິດຄອບຄອງ).
• ບ່ອນຂຸດຄົ້ນເກົ່າ ທີ່ຖືກປະຖິ້ມ ແລະ ລັດບໍ່ໄດ້ຈັດສັນໃຫ້ໃຜ (ແຕ່ຄວນຖາມເຈົ້າໜ້າທີ່ກ່ອນ).

3.3 ຂັ້ນຕອນການຂໍອະນຸຍາດແບບງ່າຍ ສຳລັບຄອບຄົວ ຫຼື ກຸ່ມນ້ອຍ

ຂ້າພະເຈົ້າແນະນຳໃຫ້ທ່ານປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປນີ້ ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງບັນຫາທາງກົດໝາຍໃນພາຍຫຼັງ:

1. ລົງທະບຽນກັບບ້ານ: ໄປພົບຜູ້ໃຫຍ່ບ້ານ (ນາຍບ້ານ) ເພື່ອແຈ້ງຄວາມຕັ້ງໃຈ, ລະບຸເນື້ອທີ່ທີ່ທ່ານຈະຫາຄຳ (ເປັນເສັ້ນທາງ ຫຼື ເຂດປະມານ). ຂໍໃຫ້ມີ ໃບຮັບຮອງຈາກບ້ານ ວ່າທ່ານໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຫາຄຳໃນພື້ນທີ່ນັ້ນ. (ໂດຍປົກກະຕິ ບ້ານຈະຄິດຄ່າທຳນຽມເລັກນ້ອຍ 10,000-50,000 ກີບ ຕໍ່ປີ).
2. ແຈ້ງເຈົ້າເມືອງ: ນຳໃບຮັບຮອງຈາກບ້ານ ໄປແຈ້ງຢູ່ ຫ້ອງການບໍ່ແຮ່ ເມືອງ ຫຼື ຫ້ອງການຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ (ພຊນສ) ເມືອງ. ເຈົ້າໜ້າທີ່ຈະບັນທຶກຂໍ້ມູນ ແລະ ອາດອອກ ໃບອະນຸຍາດຫາຄຳຂະໜາດນ້ອຍ ໃຫ້ (ບໍ່ເສຍຄ່າ ຫຼື ຄ່າທຳນຽມປະມານ 50,000-100,000 ກີບ ຂຶ້ນກັບແຕ່ລະເມືອງ). ໃບອະນຸຍາດນີ້ມີອາຍຸປົກກະຕິ 1 ປີ ແລະ ຕໍ່ອາຍຸໄດ້.
3. ປະຕິບັດຕາມເງື່ອນໄຂ: ໃນໃບອະນຸຍາດ, ເຈົ້າໜ້າທີ່ອາດກຳນົດເງື່ອນໄຂເຊັ່ນ: ຫ້າມໃຊ້ສານເຄມີ, ຫ້າມຂຸດເລິກເກີນ 3 ແມັດ, ຕ້ອງຖົມຂຸມເມື່ອເລີກ, ຫ້າມຂຸດໃກ້ແຫຼ່ງນ້ຳກິນ. ທ່ານຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
4. ເກັບຫຼັກຖານ: ຖ່າຍສຳເນົາໃບອະນຸຍາດ ແລະ ເອົາຕິດຕົວທຸກຄັ້ງທີ່ອອກໄປຫາຄຳ. ຖ້າມີເຈົ້າໜ້າທີ່ກວດກາ, ທ່ານສາມາດສະແດງໄດ້.

3.4 ສິດທິ ແລະ ໜ້າທີ່ ຂອງຜູ້ຫາຄຳຊຸມຊົນ

ສິດທິທີ່ທ່ານຄວນໄດ້ຮັບ:

• ສິດໃນການຂາຍຄຳທີ່ຫາໄດ້ ໃຫ້ຮ້ານທອງທີ່ມີໃບອະນຸຍາດ ໂດຍບໍ່ຖືກບັງຄັບໃຫ້ຂາຍໃຫ້ຄົນກາງ.
• ສິດທີ່ຈະຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ ຫຼື ຄຳແນະນຳ ຈາກຫ້ອງການບໍ່ແຮ່ເມືອງ ຫຼື ແຂວງ.
• ສິດທີ່ຈະປະທ້ວງ ຖ້າເຈົ້າໜ້າທີ່ ຫຼື ບໍລິສັດໃດໜຶ່ງຂັດຂວາງທ່ານ ໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນທາງກົດໝາຍ.

ໜ້າທີ່ທີ່ທ່ານຕ້ອງປະຕິບັດ:

• ບໍ່ຂຸດຄົ້ນ ຫຼື ທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມ ເກີນຄວາມຈຳເປັນ (ຫ້າມໃຊ້ລະເບີດ, ຫ້າມຖົມທາງນ້ຳ, ຫ້າມຕັດໄມ້ໃຫຍ່).
• ຖົມຂຸມ ຫຼື ຫຼຸມຜ່ອນ ທຸກຄັ້ງ ເມື່ອຍ້າຍບ່ອນ ເພື່ອປ້ອງກັນອັນຕະລາຍຕໍ່ຄົນ ຫຼື ສັດ.
• ຈ່າຍພາສີ ຕາມທີ່ກຳນົດ (ຖ້າມີ). ສຳລັບການຫາຄຳຂະໜາດນ້ອຍ, ປົກກະຕິຈະເກັບພາສີ 1-2% ຂອງມູນຄ່າການຂາຍ ຜ່ານຮ້ານທອງ ຫຼື ສາມາດຕົກລົງກັບບ້ານ. ຄວນສອບຖາມລ່ວງໜ້າ.
• ບໍ່ຂາຍຄຳໃຫ້ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີໃບທະບຽນ ເພາະອາດເປັນການສະໜັບສະໜູນການຄ້າຜິດກົດໝາຍ.

3.5 ສະພາບຕົວຈິງ ແລະ ຄຳແນະນຳພິເສດ

ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ຊຸມຊົນຜູ້ຫາຄຳສ່ວນໃຫຍ່ ບໍ່ໄດ້ຜ່ານຂັ້ນຕອນການຂໍອະນຸຍາດທັງໝົດ, ໂດຍສະເພາະຖ້າເຂົາເຈົ້າຫາຄຳຢູ່ຫ້ວຍຫຼັງບ້ານ ທີ່ບໍ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຂ້າພະເຈົ້າ ແນະນຳຢ່າງຍິ່ງໃຫ້ທ່ານຢ່າງໜ້ອຍສຸດໃຫ້ໄປແຈ້ງ ແລະ ຂໍໃບຮັບຮອງຈາກບ້ານ ເພາະ:

• ຖ້າທ່ານຖືກຈັບໂດຍເຈົ້າໜ້າທີ່ (ເຊິ່ງມັກມີການກວດກາໃນລະດູແລ້ງ), ການມີໃບຮັບຮອງຈາກບ້ານຈະຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານບໍ່ຖືກປັບ ຫຼື ຖືກຍຶດເຄື່ອງ.
• ຖ້າມີບໍລິສັດມາຂຸດຄົ້ນໃໝ່ ແລະ ອ້າງເອົາພື້ນທີ່, ໃບອະນຸຍາດຂອງທ່ານຈະເປັນຫຼັກຖານວ່າທ່ານໄດ້ດຳເນີນການມາກ່ອນ ແລະ ມີສິດໄດ້ຮັບການຊົດເຊີຍ ຫຼື ການຍ້າຍບ່ອນ.

ຄຳເຕືອນສຸດທ້າຍ: ບໍ່ພະຍາຍາມຕິດສິນບົນເຈົ້າໜ້າທີ່ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ໃບອະນຸຍາດ ຫຼື ຫຼີກລ່ຽງກົດໝາຍ. ການກະທຳນັ້ນເປັນຄະດີອາຍາ ທັງຜູ້ໃຫ້ ແລະ ຜູ້ຮັບ. ຖ້າທ່ານພົບວ່າມີເຈົ້າໜ້າທີ່ຮ້ອງຂໍສິນບົນ, ໃຫ້ບັນທຶກຫຼັກຖານ ແລະ ແຈ້ງໄປຍັງ ອົງການກວດກາແຫ່ງລັດ ຫຼື ຕຳຫຼວດຕ້ານການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ.

 

4: ການກະກຽມຕົນເອງ ແລະ ຄອບຄົວ ກ່ອນອອກຫາຄຳ

ການຫາຄຳແບບຄົນໄຂ້ ເຖິງແມ່ນຈະເບິ່ງງ່າຍດາຍ, ແຕ່ຕ້ອງການ ຄວາມພ້ອມທາງດ້ານຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ, ແລະ ການຈັດການຄອບຄົວ ຢ່າງເໝາະສົມ. ການກະກຽມທີ່ດີ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງ ແລະ ເພີ່ມໂອກາດສ້າງລາຍຮັບ.

4.1 ການປະເມີນສຸຂະພາບ ແລະ ຄວາມພ້ອມສ່ວນຕົວ

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ທ່ານຕ້ອງຖາມຕົວເອງວ່າ:

ສຸຂະພາບຮ່າງກາຍ:

• ທ່ານມີອາການເຈັບຫຼັງ ຫຼື ປວດຂໍ້ຕໍ່ ຊຳເຮື້ອບໍ? ການຂຸດ ແລະ ລຳລຽງດິນຕ້ອງໃຊ້ແຮງງານຫຼາຍ, ໂດຍສະເພາະການງໍຫຼັງ ແລະ ຍົກໜັກເລື້ອຍໆ. ຜູ້ທີ່ມີບັນຫາກະດູກສັນຫຼັງ ຫຼື ເຂົ່າ ຄວນຫຼີກລ່ຽງ ຫຼື ໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດວຽກຂຸດ.
• ທ່ານຮູ້ຈັກລອຍນ້ຳບໍ? ການຫາຄຳສ່ວນໃຫຍ່ເກີດຂຶ້ນໃກ້ຫ້ວຍ ຫຼື ແມ່ນ້ຳ. ຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຕົກນ້ຳ ຫຼື ຖືກນ້ຳພັດ ແມ່ນມີສະເໝີ. ຖ້າຫາກທ່ານລອຍນ້ຳບໍ່ເປັນ, ໃຫ້ຫາຄຳຢູ່ແຕ່ບ່ອນຕື້ນ ແລະ ໃສ່ເສື້ອຊູຊີບຕະຫຼອດເວລາ.
• ທ່ານມີພະຍາດປະຈຳຕົວ ເຊັ່ນ: ຄວາມດັນເລືອດສູງ, ຫົວໃຈ, ຫຼື ພະຍາດຊຳເຮື້ອບໍ? ການອອກແຮງກາງແຈ້ງ ທ່າມກາງແດດຮ້ອນ ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດອາການຊັກຊ້ຳ ຫຼື ວິນຫົວ. ຄວນປຶກສາທ່ານໝໍ ກ່ອນເລີ່ມຕົ້ນ.

ຄວາມພ້ອມທາງຈິດໃຈ:

• ທ່ານມີຄວາມອົດທົນ ແລະ ຮຽນຮູ້ຈາກຄວາມຜິດພາດໄດ້ບໍ? ໃນ 1-2 ອາທິດທຳອິດ, ທ່ານອາດຈະຫາຄຳໄດ້ໜ້ອຍຫຼາຍ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ຜູ້ທີ່ທໍ້ໃຈງ່າຍ ມັກຈະເຊົາ ກ່ອນທີ່ຈະຊຳນານ.
• ທ່ານສາມາດເຮັດວຽກຊ້ຳໆ ທຸກມື້ ໄດ້ບໍ? ການລ້າງຖາດ ແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວຊ້ຳໆ ທີ່ຕ້ອງການຄວາມພຽງພໍ. ຖ້າທ່ານເບື່ອງ່າຍ, ອາຊີບນີ້ອາດບໍ່ເໝາະສົມ.
• ທ່ານຍອມຮັບຄວາມບໍ່ແນ່ນອນຂອງລາຍໄດ້ໄດ້ບໍ? ບາງມື້ທ່ານອາດໄດ້ຄຳຫຼາຍ, ບາງມື້ໄດ້ໜ້ອຍ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ຄອບຄົວຕ້ອງມີລາຍຮັບທາງເລືອກ ຫຼື ເງິນອົມໄວ້ກ່ອນ.

4.2 ການສ້າງກຸ່ມຫາຄຳແບບຄອບຄົວ ຫຼື ກຸ່ມຊຸມຊົນ

ການຫາຄຳຄົນດຽວມີປະສິດທິພາບຕໍ່າ ເພາະຕ້ອງທັງຂຸດ, ທັງລຳລຽງ, ທັງລ້າງ. ການມີ 2-4 ຄົນ ໃນກຸ່ມ ແລະ ແບ່ງໜ້າທີ່ກັນ ຈະຊ່ວຍເພີ່ມຜົນຜະລິດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ.

ຕົວຢ່າງການແບ່ງໜ້າທີ່ໃນຄອບຄົວ 4 ຄົນ:

ຜູ້ທີ່	ໜ້າທີ່ຫຼັກ	ເຄື່ອງມືທີ່ຕ້ອງໃຊ້
ຜູ້ໃຫຍ່ທີ 1 (ແຂງແຮງ)	ຂຸດດິນ ແລະ ຕັກໃສ່ກະຕ່າ	ຊ້ວນປາຍແຫຼມ, ຈົກ, ກະຕ່າແສ່ວ
ຜູ້ໃຫຍ່ທີ 2	ລຳລຽງດິນ ໄປຫາແຫຼ່ງນ້ຳ ແລະ ກັ່ນຕອງຫຍາບ	ກະຕ່າ ຫຼື ຖົງ, ຕາຫຼອງເບີ 10-20
ໄວລຸ້ນ ຫຼື ຜູ້ສູງອາຍຸ	ລ້າງຖາດ ຂັ້ນຕົ້ນ (panning ເພື່ອເອົາດິນເບົາອອກ)	ຖາດລ້າງ 1 ໜ່ວຍ
ເດັກນ້ອຍ (ອາຍຸ 12+ ຖ້າປອດໄພ) ຫຼື ຜູ້ຊ່ວຍ	ລ້າງຖາດຂັ້ນລະອຽດ (ແຍກຄຳອອກຈາກຊາຍດຳ)	ຖາດອີກ 1 ໜ່ວຍ, ແມ່ເຫຼັກມື, ຂວດເກັບຄຳ

ຄຳເຕືອນ: ເດັກນ້ອຍອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 12 ປີ ບໍ່ຄວນ ປ່ອຍໃຫ້ຢູ່ໃກ້ຫ້ວຍ ຫຼື ບ່ອນຂຸດເລິກ ໂດຍບໍ່ມີຜູ້ໃຫຍ່ດູແລ. ເຂົາເຈົ້າສາມາດຊ່ວຍລ້າງຖາດ ຢູ່ເທິງບົກ ເທົ່ານັ້ນ.

ກົດລະບຽບພື້ນຖານຂອງກຸ່ມ:

• ກຳນົດວ່າ ຈະແບ່ງລາຍໄດ້ກັນແນວໃດ ກ່ອນລ່ວງໜ້າ (ເຊັ່ນ: ເທົ່າກັນ, ຫຼື ຜູ້ທີ່ຂຸດໄດ້ຫຼາຍ ໄດ້ຫຼາຍ, ຫຼື ໃຊ້ລະບົບແບ່ງສ່ວນຕາມເວລາເຮັດວຽກ). ຂຽນບັນທຶກໄວ້ເປັນລັກສະນະຕົກລົງ ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງການຜິດຖຽງກັນ.
• ຖ້າໃຊ້ເຄື່ອງມີດອງລາຄາແພງ (ເຊັ່ນ: ປັ໊ມນ້ຳ, ໂຕະສັ່ນ), ຕົກລົງວ່າຈະຊ່ວຍກັນຊື້ ແລະ ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ເກັບຮັກສາ.
• ມີການສື່ສານ ແລະ ເຕືອນກັນ ເມື່ອເຫັນອັນຕະລາຍ (ດິນເຈື່ອນ, ນ້ຳຖ້ວມ, ງູ, ຜູ້ລີ້ລັບ).

4.3 ການກຳນົດງົບປະມານເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ການຈັດຫາເຄື່ອງມື

ຂ້າພະເຈົ້າແນະນຳໃຫ້ທ່ານ ບໍ່ຄວນລົງທຶນເກີນ 2-3 ລ້ານກີບ ໃນການເລີ່ມຕົ້ນ, ເພາະທ່ານຍັງບໍ່ຮູ້ວ່າບ່ອນນັ້ນມີຄຳຫຼາຍພໍ ຫຼື ບໍ່. ໃຫ້ໃຊ້ຈ່າຍຕາມລຳດັບຄວາມຈຳເປັນ.

ລາຍການຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຂັ້ນຕຳ່ສຸດສຳລັບຄອບຄົວໜຶ່ງ (ລາຄາປະມານ ປີ 2025-2026):

ລາຍການ	ຈຳນວນ	ລາຄາປະມານ (ກີບ)	ວິທີຫຼຸດຕົ້ນທຶນ
ຊ້ວນຂຸດ ປາຍແຫຼມ	1 ດວງ	50,000 – 80,000	ຢືມຈາກເພື່ອນບ້ານ ກ່ອນ
ຈົກຕັກດິນ (ພາດສະຕິກແຂງ)	1 ອັນ	15,000 – 30,000	ໃຊ້ກະປ໋ອງຕັດແຕ່ງເອງ
ກະຕ່າ ຫຼື ຖົງປີ້ວ ສຳລັບຂົນດິນ	2-3 ໃບ	20,000 – 50,000	ສານຂອງເກົ່າ ຫຼື ຖົງປຸ໋ຍ
ຖາດລ້າງ (gold pan)	1 ໜ່ວຍ	50,000 – 150,000	ດັດແປງຈາກກະປ໋ອງນ້ຳມັນ (ຟຣີ)
ຕາຫຼອງ (sieve) ເບີ 10 ແລະ 20	ຢ່າງລະ 1	60,000 – 120,000	ໃຊ້ຕາເຫຼັກດັດເອງ ຫຼື ເຄື່ອງກັ່ນຕອງຂະໜາດໃຫຍ່
ແມ່ເຫຼັກມື	1 ອັນ	10,000 – 30,000	ແມ່ເຫຼັກລຳໂພງເກົ່າ
ຂວດແກ້ວ ຫຼື ຖົງຢາງດູດຝາ ສຳລັບເກັບຄຳ	2-3 ໜ່ວຍ	10,000 – 30,000	ຂວດຢາເສບຕິດເກົ່າ ລ້າງໃຫ້ສະອາດ
ອຸປະກອນປ້ອງກັນຕົນເອງ (ເກີບຢາງ, ໝວກ, ແວ່ນຕາກັນແດດ)	1 ຊຸດ	100,000 – 200,000	ໃຊ້ຂອງທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ
ລວມປະມານ		315,000 – 690,000 ກີບ	ສາມາດເລີ່ມດ້ວຍ 300,000 ກີບ ຖ້າຫາຂອງທົດແທນໄດ້

 

ຄຳແນະນຳ: ຢ່າຊື້ຖາດລ້າງລາຄາແພງຫຼາຍ (ແບບມືອາຊີບ) ກ່ອນ ເພາະມັນຕ້ອງການທັກສະ. ເລີ່ມຈາກຖາດປລາສຕິກລາຄາ 50,000 ກີບ ກ່ອນ ເມື່ອຊຳນານ ຄ່ອຍຊື້ຖາດອາລູມີນຽມ.

 

ການເພີ່ມເຄື່ອງມືເມື່ອມີລາຍໄດ້ຄົງທີ່:

ຫຼັງຈາກທ່ານຫາຄຳໄດ້ປະມານ 1-2 ເດືອນ ແລະ ເຫັນວ່າມັນຄຸ້ມ, ໃຫ້ລົງທຶນໃນ:

• ປັ໊ມນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ (ສູບນ້ຳຈາກຫ້ວຍໃສ່ໂຕະສັ່ນ): ລາຄາປະມານ 500,000 – 1,000,000 ກີບ. ຊ່ວຍໃຫ້ລ້າງໄດ້ໄວ ແລະ ປະຢັດແຮງ.
• ໂຕະສັ່ນ (shaking table) ງ່າຍ ທີ່ເຮັດເອງ: ໃຊ້ໄມ້ ແລະ ຜ້າໃຍແກ້ວ, ລາຄາຄ່າວັດສະດຸ 200,000 – 400,000 ກີບ. ສາມາດປະຫຍັດແຮງງານລ້າງຖາດໄດ້ 70%.
• ເຄື່ອງບົດລູກກົມ DIY (ball mill): ຖ້າທ່ານຂຸດແຮ່ສາຍເສັ້ນ (vein) ທີ່ຕ້ອງບົດໃຫ້ລະອຽດ, ລາຄາປະມານ 300,000 – 500,000 ກີບ ສຳລັບກະປ໋ອງ ແລະ ລູກກົມເຫຼັກ.

4.4 ການກະກຽມຈິດໃຈ ແລະ ການຮຽນຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ

ການສັງເກດຊຸມຊົນ (ສຳຄັນທີ່ສຸດ):

• ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະລົງມືຂຸດ, ໃຫ້ ໃຊ້ເວລາຢ່າງໜ້ອຍ 3-5 ມື້ ໄປນັ່ງເບິ່ງຜູ້ຫາຄຳທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີປະສົບການ. ສັງເກດວ່າ ເຂົາເຈົ້າເລືອກບ່ອນໃດ, ຂຸດເລິກແນວໃດ, ແລະ ເວລາໃດທີ່ເຂົາເຈົ້າເລີກຫຼືປ່ຽນບ່ອນ.
• ຖ້າຄົນໃນກຸ່ມອະນຸຍາດ, ທ່ານສາມາດຂໍຮຽນວິທີລ້າງຖາດຈາກເຂົາເຈົ້າໄດ້ (ອາດຕ້ອງຈ່າຍຄ່າຮຽນເລັກນ້ອຍ ຫຼື ເອົາອາຫານໄປໃຫ້).

ການຝຶກລ້າງຖາດລ່ວງໜ້າ (ກ່ອນອອກພາກສະໜາມ):

• ຊື້ດິນຊາຍທີ່ບໍ່ມີຄຳ 1-2 ກິໂລ, ປະສົມໃສ່ກັບ ຜົງກ້ອນນຳ້າຕານ ຫຼື ຝຸ່ນສີທອງ (ເພື່ອຈຳລອງຄຳ). ຈາກນັ້ນ ຝຶກລ້າງ ແລະ ສັງເກດເບິ່ງວ່າ ສີທອງຍັງຄົງຢູ່ ຫຼື ຫຼົ່ນອອກໝົດ. ຝຶກຈົນກວ່າທ່ານສາມາດເກັບວັດສະດຸສີທອງໄດ້ 90% ຂຶ້ນໄປ.
• ວິທີນີ້ຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານບໍ່ສູນເສຍຄຳແທ້ ໃນຊ່ວງທຳອິດ ເພາະຄວາມອົດທົນ ແລະ ຄວາມບໍ່ຊຳນານ.

ການກະກຽມຄວາມປອດໄພໃນຄອບຄົວ:

• ກຳນົດ ສັນຍານເຕືອນ ງ່າຍໆ ເຊັ່ນ: ຜູ້ໃດເຫັນນ້ຳເພີ່ມຂຶ້ນກະທັນຫັນ ໃຫ້ຮ້ອງວ່າ “ນ້ຳຖ້ວມ!” ແລ້ວທຸກຄົນລຸກຂຶ້ນມາ ແລະ ຍ້າຍໄປບ່ອນສູງ.
• ກຳນົດວ່າ ເດັກນ້ອຍ ຫຼື ຜູ້ສູງອາຍຸ ຈະບໍ່ລົງໄປໃນຫ້ວຍ ຖ້ານ້ຳເລິກເກີນຫົວເຂົ່າ.
• ກຽມ ຊຸດປະຖົມພະຍາບານຂະໜາດນ້ອຍ ບັນຈຸ: ຜ້າພັນບາດ, ຢາແກ້ປວດ, ຢາຂີ້ເຜິ້ງສຳລັບບາດແຜ, ເຫຼົ້າລ້າງແຜ, ແລະ ເຂັມຖອດເຫັບ/ເຂັມທຳລາຍຝີ.
• ເອົາ ໂທລະສັບມືຖື ທີ່ສາກໄຟເຕັມ ໄປນຳ ຖ້າມີສັນຍານ, ແລະ ບອກຄົນໃນບ້ານວ່າທ່ານຈະໄປໃສ ແລະ ຈະກັບມາເວລາໃດ.

4.5 ການວາງແຜນການທົດລອງ 1 ອາທິດ ກ່ອນຕັດສິນໃຈ

ຂ້າພະເຈົ້າແນະນຳໃຫ້ທ່ານຕັ້ງ ເປົ້າໝາຍທົດລອງ 1 ອາທິດ ດັ່ງນີ້:

• ມື້ທີ 1-2: ສຳຫຼວດບ່ອນ ແລະ ເກັບຕົວຢ່າງດິນ ຈາກ 5-10 ຈຸດ (ແຕ່ລະຈຸດ 1-2 ກິໂລ). ລ້າງຕົວຢ່າງແຕ່ລະຈຸດ ດ້ວຍຖາດ ແລະ ບັນທຶກວ່າຈຸດໃດມີຄຳຫຼາຍທີ່ສຸດ.
• ມື້ທີ 3-5: ຂຸດເອົາດິນຈາກຈຸດທີ່ດີທີ່ສຸດ ປະມານ 50-100 ກິໂລລວມ, ນຳມາລ້າງ ແລະ ຊັ່ງນ້ຳໜັກຄຳທີ່ໄດ້.
• ມື້ທີ 6: ນຳຄຳໄປຂາຍທົດລອງ ທີ່ຮ້ານທອງ 2-3 ແຫ່ງ ເພື່ອປຽບທຽບລາຄາ ແລະ ຄວາມໂປ່ງໃສ.
• ມື້ທີ 7: ປະເມີນຜົນ: ລາຍໄດ້ທັງໝົດ – ຄ່າແຮງງານຄົນໃນຄອບຄົວ ແລະ ຄ່າເຄື່ອງມື = ກຳໄລຕໍ່ອາທິດ. ຖ້າກຳໄລຕໍ່ມື້ຕ່ຳກວ່າ 50,000 ກີບ (ຕໍ່ຄົນ), ທ່ານຄວນພິຈາລະນາຫາບ່ອນອື່ນ ຫຼື ປັບປຸງວິທີ.

ສະຫຼຸບຫົວຂໍ້ທີ 4: ການກະກຽມຕົນເອງ ແລະ ຄອບຄົວ ແມ່ນຫຼັກສູດທີ່ຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້ ສຳລັບຜູ້ທີ່ຈະປະສົບຜົນສຳເລັດ. ຢ່າຟ້າວລົງທຶນຫຼາຍ ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະພິສູດວ່າບ່ອນນັ້ນມີຄຳ. ໃຊ້ເວລາຮຽນຮູ້ຈາກຊຸມຊົນ ແລະ ຝຶກທັກສະລ່ວງໜ້າ.

5: ອຸປະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມື ທີ່ຈຳເປັນ ສຳລັບຄົນຫາຄຳມືໃໝ່

ອຸປະກອນທີ່ໃຊ້ໃນການຫາຄຳແບບຄົນໄຂ້ ສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 3 ລະດັບຄື: ພື້ນຖານ (ຈຳເປັນຕ້ອງມີ), ເສີມ (ເມື່ອມີລາຍໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ), ແລະ ກ້າວໜ້າ (ສຳລັບຜູ້ທີ່ເຮັດອາຊີບເຕັມຕົວ). ບົດຄວາມນີ້ຈະເນັ້ນສະເພາະລະດັບພື້ນຖານ ແລະ ເສີມ ເທົ່ານັ້ນ.

5.1 ອຸປະກອນພື້ນຖານ (ຈຳເປັນຕ້ອງມີ, ງົບປະມານຕ່ຳກວ່າ 1 ລ້ານກີບ)

ກຸ່ມເຄື່ອງມືຂຸດ ແລະ ຂົນສົ່ງ:

ລາຍການ	ລາຍລະອຽດ	ວິທີເລືອກຊື້	ລາຄາປະມານ (ກີບ)
ຊ້ວນຂຸດປາຍແຫຼມ (shovel)	ດ້າມໄມ້ຍາວ 1 ແມັດ, ປາຍເຫຼັກຮູບຫຼັກ ສຳລັບຂຸດດິນແຂງ	ເລືອກອັນທີ່ມີນ້ຳໜັກກາງ (ບໍ່ເບົາເກີນໄປ ຫຼື ໜັກເກີນໄປ). ກວດເບິ່ງຂໍ້ຕໍ່ລະຫວ່າງດ້າມ ແລະ ໃບຊ້ວນວ່າແໜ້ນດີ.	50,000 – 80,000
ຈົກຕັກດິນ (ພາດສະຕິກແຂງ)	ໃຊ້ສຳລັບຕັກດິນໃສ່ກະຕ່າ ຫຼື ຖາດ, ຄວນມີຄວາມຈຸ 1-2 ລິດ	ຫາຊື້ປະເພດທີ່ໃຊ້ສຳລັບປູນ ຫຼື ອາຫານສັດ. ຫຼີກເວັ້ນອັນທີ່ບາງເກີນໄປ ຈະແຕກງ່າຍ.	15,000 – 30,000
ກະຕ່າແສ່ວ (ຫຼື ຖົງປີ້ວ)	ສຳລັບຂົນດິນຈາກບ່ອນຂຸດ ໄປຫາແຫຼ່ງນ້ຳ. ຄວນມີ 2-3 ໃບ ເພື່ອສະຫຼັບ	ຖ້າໃຊ້ກະຕ່າໄມ້ໄຜ່, ໃຫ້ເລືອກອັນທີ່ສານແໜ້ນ ແລະ ມີຫູຫ້ອຍ. ຖ້າໃຊ້ຖົງປີ້ວ (ປຸ໋ຍ ຫຼື ອາຫານສັດ), ໃຫ້ລ້າງໃຫ້ສະອາດກ່ອນ.	20,000 – 50,000 (ຫຼື ຟຣີ)
ຕາຫຼອງ ເບີ 10 (2 ມມ)	ໃຊ້ກັ່ນເອົາກ້ອນຫີນໃຫຍ່ ແລະ ເສດເຫຼືອອອກ ກ່ອນນຳດິນລົງຖາດ	ສາມາດໃຊ້ຕາເຫຼັກດັດ (ຂາຍຕາມຮ້ານກໍ່ສ້າງ) ມາຂັບໃສ່ກອບໄມ້ເອງ.	30,000 – 60,000
ຕາຫຼອງ ເບີ 20 (1 ມມ)	ກັ່ນຕອງລະອຽດ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຂະໜາດອະນຸພາກທີ່ເໝາະສົມກັບການລ້າງ	ຖ້າຫາຊື້ຍາກ, ໃຊ້ຜ້າມ່ານ ຫຼື ຜ້າກ້ອງທີ່ມີຮູລະອຽດ ມາຂັບໃສ່ກອບແທນ.	30,000 – 60,000

 

ກຸ່ມເຄື່ອງມືລ້າງ ແລະ ແຍກຄຳ:

ລາຍການ	ລາຍລະອຽດ	ວິທີເລືອກຊື້/ດັດແປງ	ລາຄາປະມານ (ກີບ)
ຖາດລ້າງ (gold pan)	ຖາດປລາສຕິກ ຫຼື ເຫຼັກ ມີສີຂຽວ ຫຼື ສີດຳ, ເສັ້ນຜ່າສູນກາງ 35-40 ຊມ. ມີຮ່ອງວົງມົນຢູ່ດ້ານໃນ ເພື່ອດັກຈັບຄຳ.	ຖ້າຊື້ບໍ່ໄດ້, ໃຊ້ກະປ໋ອງນ້ຳມັນ ຕັດຂອບສູງ 5-6 ຊມ, ຕີດ້ານລຸ່ມໃຫ້ນຸ້ມ ແລະ ເຮັດຮ່ອງດ້ວຍຄ້ອນ ຫຼື ເຫຼັກກົມ.	50,000 – 150,000 (ຖ້າຊື້) / ຟຣີ (ຖ້າດັດ)
ຖ້ວຍພາດສະຕິກ ສີຂາວ	ໃຊ້ສຳລັບລ້າງຄັ້ງສຸດທ້າຍ ເພື່ອເບິ່ງໃຫ້ເຫັນຄຳງ່າຍ	ເລືອກຖ້ວຍທີ່ມີກົ້ນກົມ ແລະ ຂອບສູງ. ຫ້າມໃຊ້ຖ້ວຍສີ ຫຼື ມີລວດລາຍ ເພາະຈະເບິ່ງຄຳຍາກ.	10,000 – 20,000
ແມ່ເຫຼັກມື	ໃຊ້ດູດເອົາແຮ່ສີດຳ (magnetite) ອອກຈາກຜົງຄຳ	ແມ່ເຫຼັກທຳມະດາ ຫຼື ແມ່ເຫຼັກລຳໂພງເກົ່າ. ຖ້າມີງົບ, ຊື້ແມ່ເຫຼັກ neodymium ຈະດູດແຮງກວ່າ.	10,000 – 30,000
ຂວດແກ້ວ ຫຼື ຖົງຢາງດູດຝາ (Ziplock)	ເກັບຜົງຄຳທີ່ລ້າງແລ້ວ	ໃຊ້ຂວດຢາເສບຕິດເກົ່າ ຫຼື ຂວດນ້ຳພລາສຕິກຂະໜາດນ້ອຍ ທີ່ລ້າງສະອາດແລ້ວ.	5,000 – 20,000
ແວ່ນຂະຫຍາຍ (10x-20x)	ໃຊ້ສຳລັບກວດເບິ່ງຄຳລະອຽດ ໃນຂະນະທີ່ລ້າງ ຫຼື ເກັບຄຳ	ຫາຊື້ປະເພດພົກພາ ມີໄຟ LED ຈະດີ. ຖ້າບໍ່ມີ, ໃຊ້ແວ່ນຕາອ່ານຫນັງສື ກໍພໍໃຊ້ໄດ້.	30,000 – 80,000

 

 

ກຸ່ມອຸປະກອນປ້ອງກັນຕົນເອງ (PPE) ຂັ້ນຕ່ຳ:

ລາຍການ	ເຫດຜົນທີ່ຕ້ອງໃຊ້	ລາຄາປະມານ (ກີບ)
ເກີບຢາງ ຫຼື ເກີບກັນນ້ຳ	ປ້ອງກັນການລື່ນໃນຫ້ວຍ, ປ້ອງກັນເຫັບ ແລະ ແມງໄມ້ຕອດ	50,000 – 100,000
ໝວກກັນແດດ (ປີກກວ້າງ)	ປ້ອງກັນການຖືກແດດເຜົາ ແລະ ຮັກສາສາຍຕາ	20,000 – 50,000
ຖົງມືຜ້າ ຫຼື ຢາງ	ປ້ອງກັນມືບາດ ຫຼື ຖືກແຮ່ແຫຼມບາດ	15,000 – 30,000
ແວ່ນຕາກັນກະທົບ	ປ້ອງກັນດິນ ຫຼື ນ້ຳກະແທກເຂົ້າຕາ (ສາມາດໃຊ້ແວ່ນຕາກັນແດດທຳມະດາກໍໄດ້ ຖ້າມີກະຈົກທົນທານ)	30,000 – 80,000
ນ້ຳດື່ມສະອາດ ແລະ ອາຫານວ່າງ	ປ້ອງກັນການຂາດນ້ຳ ແລະ ຫຼຸດນ້ຳຕານໃນເລືອດ (ເຮັດໃຫ້ວິນຫົວ ອັນຕະລາຍ)	ຂຶ້ນກັບປະລິມານ

 

5.2 ອຸປະກອນເສີມ (ເມື່ອທ່ານມີລາຍໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຢາກເພີ່ມປະສິດທິພາບ)

ລາຍການເຫຼົ່ານີ້ ແນະນຳໃຫ້ຊື້ ຫຼັງຈາກທ່ານຫາຄຳໄດ້ 2-3 ເດືອນ ແລະ ມີເງິນອົມປະມານ 2-3 ລ້ານກີບ.

ລາຍການ	ລາຍລະອຽດ	ຜົນດີຕໍ່ການຫາຄຳ	ລາຄາປະມານ (ກີບ)
ປັ໊ມນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ	ປັ໊ມດູດນ້ຳສາຍພານ (ສາມາດໃຊ້ກັບເຄື່ອງຈັກກະສິກຳ ຫຼື ມໍເຕີໄຟຟ້າ). ຕ້ອງມີສາຍດູດ ແລະ ສາຍສົ່ງນ້ຳ.	ຊ່ວຍສູບນ້ຳເຂົ້າໂຕະສັ່ນ ແທນການຕັກນ້ຳດ້ວຍມື, ເພີ່ມຄວາມໄວ ແລະ ຫຼຸດແຮງງານ.	500,000 – 1,200,000
ໂຕະສັ່ນ (shaking table) ງ່າຍ	ເຮັດຈາກໄມ້ອັດ ແລະ ຜ້າໃຍແກ້ວ (ຫຼື ກະເບື້ອງຢາງ). ສ້າງລະບົບສັ່ນດ້ວຍມໍເຕີທີ່ມີໜ່ວຍປັບຄວາມຖີ່.	ແຍກຄຳອອກຈາກດິນຊາຍໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ແທນການລ້າງຖາດດ້ວຍມື. ປະຫຍັດເວລາໄດ້ 70-80%.	200,000 – 400,000 (ຄ່າວັດສະດຸ)
ເຄື່ອງບົດລູກກົມ (ball mill) DIY	ກະປ໋ອງຢາງ 5-10 ລິດ ບັນຈຸລູກກົມເຫຼັກ 20-30 ລູກ, ປັ່ນດ້ວຍມໍເຕີໄຟຟ້າ ຫຼື ມໍເຕີຈັກກະສິກຳ.	ບົດແຮ່ສາຍເສັ້ນ (vein) ໃຫ້ລະອຽດ ຈົນຄຳຖືກປ່ອຍອອກຈາກກ້ອນຫີນ. ຈຳເປັນສຳລັບຜູ້ທີ່ຫາຄຳປະເພດສາຍເສັ້ນ.	300,000 – 500,000
ຕູ້ຊັ່ງດີຈີຕອນ (0.01 ກຣາມ)	ຊັ່ງນ້ຳໜັກຄຳ ເພື່ອບັນທຶກ ແລະ ຄິດໄລ່ລາຍໄດ້	ຮູ້ນ້ຳໜັກທີ່ແນ່ນອນ ກ່ອນໄປຂາຍ, ຫຼີກລ່ຽງການຖືກຫຼອກລວງເລື່ອງນ້ຳໜັກ.	50,000 – 150,000

 

5.3 ວິທີດັດແປງເອງ ສຳລັບຜູ້ມີງົບປະມານຈຳກັດ

ຖ້າທ່ານບໍ່ມີງົບພໍທີ່ຈະຊື້ອຸປະກອນສຳເລັດຮູບ, ທ່ານສາມາດດັດແປງຈາກວັດສະດຸທ້ອງຖິ່ນໄດ້ດັ່ງນີ້:

• ຖາດລ້າງຈາກກະປ໋ອງນ້ຳມັນ: ເລືອກກະປ໋ອງຂະໜາດ 5 ລິດ (ເກົ່າ), ຕັດສ່ວນເທິງອອກ ໃຫ້ເຫຼືອສູງປະມານ 6-8 ຊມ. ທຳຄວາມສະອາດໃຫ້ສະອາດ. ໃຊ້ຄ້ອນ ແລະ ເຫຼັກກົມ (ເສັ້ນຜ່າສູນກາງ 1 ຊມ) ຕີເປັນລັກສະນະຮ່ອງ ຕາມແນວຮອບກະປ໋ອງ, ຫ່າງກັນປະມານ 1 ຊມ. ກະປ໋ອງທີ່ດັດແປງນີ້ ໃຊ້ງານໄດ້ດີ ແຕ່ອາດບໍ່ທົນທານດົນປານໃດ.
• ໂຕະສັ່ນງ່າຍ: ໃຊ້ໄມ້ອັດຂະໜາດ 60x60 ຊມ, ກັນຂອບສູງ 5 ຊມ. ປົກດ້ານເທິງດ້ວຍ ຜ້າໃຍແກ້ວ (fiberglass mesh) ເບີ 40-60 (ຊື້ຕາມຮ້ານຂາຍວັດສະດຸກໍ່ສ້າງ). ຕິດຂາ 4 ຂ້າງ (ໃຊ້ສາຍຢາງຫ້ອຍ ຫຼື ສະເປງ) ໃຫ້ໂຕະສາມາດສັ່ນດ້ວຍມື ຫຼື ຕີດ້ວຍຄ້ອນຢາງເບົາໆ. ວາງໂຕະໃສ່ທໍ່ກົມ 2 ອັນ ເພື່ອໃຫ້ສັ່ນສະດວກ.
• ການກັ່ນຕອງຫຍາບ: ໃຊ້ຕາເຫຼັກ (ຂາຍເປັນມ້ວນ) ຂະໜາດຮູ 2 ມມ ແລະ 1 ມມ, ດັດໃສ່ກອບໄມ້ຮູບສີ່ຫຼ່ຽມມົນ. ກອບນີ້ສາມາດວາງຊ້ອນກັນ ແລະ ສັ່ນດ້ວຍມື.

5.4 ການຮັກສາ ແລະ ຂົນສົ່ງເຄື່ອງມື

• ຫຼັງຈາກໃຊ້ງານແຕ່ລະມື້, ໃຫ້ ລ້າງຖາດ ແລະ ໂຕະສັ່ນດ້ວຍນ້ຳສະອາດ ທັນທີ ເພື່ອເອົາດິນທີ່ຕິດຄ້າງອອກ ແລະ ປ້ອງກັນການກັດກ່ອນ.
• ເຄື່ອງມືເຫຼັກ (ຊ້ວນ, ຈົກເຫຼັກ) ຄວນ ເຊັດໃຫ້ແຫ້ງ ແລະ ທານ້ຳມັນຈັກບາງໆ ກ່ອນເກັບ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເປື້ອນ.
• ຜົງຄຳທີ່ລ້າງໄດ້ ໃຫ້ ເກັບໃສ່ຂວດແກ້ວ ທີ່ມີຝາປິດແໜ້ນ ແລະ ເຊື່ອງໄວ້ໃນບ່ອນປອດໄພ (ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຮູ້). ບໍ່ຄວນເກັບຄຳໄວ້ໃນຖົງຢາງບາງໆ ເພາະອາດຈີກ ແລະ ຮົ່ວໄຫຼ.
• ຖ້າຕ້ອງຂົນສົ່ງເຄື່ອງມືໄປໄກ, ໃຊ້ ກະເປົ໋າ ຫຼື ກະຕ່າໃຫຍ່ ທີ່ມີສາຍຄາດບ່າ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມືຫຼົ່ນງ່າຍ.

5.5 ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຊື້ ສຳລັບມືໃໝ່ (ເພື່ອປະຢັດງົບ)

• ເຄື່ອງກວດໂລຫະ (metal detector) ລາຄາແພງ: ມືໃໝ່ຍັງໃຊ້ບໍ່ເປັນ ແລະ ມັກກວດພົບແຮ່ອື່ນໆ (ເຊັ່ນ: ເຫຼັກ, ອາລູມີນຽມ) ຫຼາຍກວ່າຄຳ. ໃຊ້ຕາເປົ່າ ແລະ ຖາດລ້າງ ກໍພໍ.
• ສານເຄມີປະເພດບາຫຼອກ ຫຼື cyanide: ເປັນອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງ ຕ້ອງການອຸປະກອນປ້ອງກັນພິເສດ. ມືໃໝ່ຫ້າມໃຊ້ເດັດຂາດ.
• ຊຸດຕູ້ລ້າງຄຳສຳເລັດຮູບ (ຍີ່ຫໍ້ຕ່າງປະເທດ): ລາຄາສູງຫຼາຍລ້ານ ແຕ່ບໍ່ຮັບປະກັນວ່າຈະຄຸ້ມຖ້າບໍ່ມີຄຳ.
• ລົດ ຫຼື ລົດຈັກທີ່ໃຊ້ສຳລັບຂຸດຄົ້ນ: ບໍ່ຈຳເປັນ ສຳລັບການຫາຄຳຂະໜາດຄອບຄົວ.

ສະຫຼຸບຫົວຂໍ້ທີ 5: ອຸປະກອນທີ່ດີ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງແພງ. ສຳລັບມືໃໝ່, ໃຫ້ເລີ່ມຈາກເຄື່ອງມືພື້ນຖານ ທີ່ມີລາຄາລວມບໍ່ເກີນ 1 ລ້ານກີບ. ເມື່ອທ່ານຊຳນານ ແລະ ມີລາຍໄດ້ສະໝໍ່າສະເໝີ, ຄ່ອຍລົງທຶນໃສ່ເຄື່ອງມືເສີມ ເພື່ອເພີ່ມປະສິດທິພາບ.

 

6: ຂັ້ນຕອນການເລີ່ມຫາຄຳຢ່າງຖືກວິທີ (ຈາກສູນ)

ພາກນີ້ເປັນ ຄູ່ມືພາກປະຕິບັດຂັ້ນຕອນຕໍ່ຂັ້ນຕອນ ສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ເຄີຍຫາຄຳມາກ່ອນ, ແຕ່ຕ້ອງການເລີ່ມຕົ້ນຢ່າງຖືກວິທີ ແລະ ປອດໄພ.

6.1 ການສຳຫຼວດ ແລະ ເລືອກບ່ອນ (Site Selection)

ກ່ອນອື່ນໝົດ, ທ່ານຕ້ອງຮູ້ວ່າ ຈະໄປຫາຄຳຢູ່ໃສ. ບໍ່ແມ່ນທຸກຫ້ວຍ ຫຼື ລຳນ້ຳຈະມີຄຳ. ໃຊ້ຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປນີ້:

ຂັ້ນຕອນທີ 1: ສັງເກດສີດິນ ແລະ ລັກສະນະທາງນ້ຳ

• ເລືອກ ທາງໂຄ້ງຂອງຫ້ວຍ (inside bend) ເພາະນ້ຳໄຫຼຊ້າ ເຮັດໃຫ້ຄຳ (ເຊິ່ງໜັກ) ຕົກສະສົມຢູ່ບ່ອນນັ້ນ. ຫຼີກລ່ຽງທາງນອກໂຄ້ງ ທີ່ນ້ຳໄຫຼແຮງ.
• ຊອກຫາ ກ້ອນຫີນກົມ ແລະ ດິນຊາຍລະອຽດປົນກ້ອນຫີນນ້ອຍ. ຖ້າເຫັນດິນສີດຳ ຫຼື ສີນ້ຳຕານແດງ ປົນກັບກ້ອນຫີນ quartz (ສີຂາວຂຸ້ນ), ນັ້ນເປັນສັນຍານດີ.
• ສັງເກດເບິ່ງວ່າ ມີ ຜູ້ຫາຄຳຄົນອື່ນ ຂຸດຢູ່ບໍລິເວນນັ້ນບໍ? ຖ້າມີ, ສະແດງວ່າມີຄຳແນ່ນອນ. ຢ່າຂຸດໃກ້ເຂົາເຈົ້າເກີນໄປ ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງການຂັດແຍ່ງ.

ຂັ້ນຕອນທີ 2: ການທົດສອບດ້ວຍຖາດ (Test Panning)

• ຕັກດິນຈາກບ່ອນທີ່ທ່ານສົນໃຈ ຈຳນວນ 2-3 ກິໂລ (ເອົາໃສ່ຖົງ).
• ລ້າງດ້ວຍຖາດ ຕາມວິທີທີ່ຈະກ່າວໃນຂໍ້ 6.3. ຖ້າຫຼັງຈາກລ້າງແລ້ວ ທ່ານເຫັນ ຈຸດສີເຫຼືອງ ຫຼື ສີທອງເຫຼື້ອມ ຢູ່ກົ້ນຖາດ (ແມ້ກະທັ່ງ 3-5 ຈຸດນ້ອຍໆ), ສະແດງວ່າບ່ອນນັ້ນມີຄຳ.
• ລອງທົດສອບ 3-5 ຈຸດແຕກຕ່າງກັນ ຕາມລວງຍາວຂອງຫ້ວຍ. ບັນທຶກວ່າຈຸດໃດມີຄຳຫຼາຍທີ່ສຸດ.

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ການກຳນົດຄວາມເລິກ

• ຖ້າພົບຄຳຢູ່ຊັ້ນດິນເທິງ (0-20 ຊມ), ທ່ານສາມາດຂຸດເອົາໄດ້ທັນທີ.
• ຖ້າຄຳຢູ່ເລິກ (20-100 ຊມ), ທ່ານຕ້ອງຂຸດລົງໄປ ແລະ ສັງເກດເບິ່ງຊັ້ນດິນສີດຳ ຫຼື ຊັ້ນທີ່ຕິດກັບຫີນແຂງ (bedrock). ຄຳມັກສະສົມຢູ່ຊັ້ນຕິດກັບຫີນແຂງ.

6.2 ການຂຸດ ແລະ ການກະກຽມດິນ (Digging & Preparation)

ເມື່ອທ່ານກຳນົດຈຸດທີ່ມີຄຳແລ້ວ, ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນນີ້:

ການຂຸດຢ່າງມີລະບົບ:

1. ກຳຈັດຊັ້ນດິນເທິງ (overburden) ທີ່ບໍ່ມີຄຳ: ໃຊ້ຊ້ວນ ຂຸດດິນຊັ້ນເທິງ ປະມານ 10-20 ຊມ (ຫຼື ຈົນກວ່າເຫັນກ້ອນຫີນກົມ ຫຼື ດິນສີປ່ຽນ). ຖິ້ມດິນນີ້ ໄປໄວ້ບ່ອນອື່ນ ຢ່າປະໄວ້ໃກ້ບ່ອນຂຸດ ເພາະອາດຖືກນ້ຳພັດກັບລົງມາ.
2. ຂຸດເອົາຊັ້ນທີ່ມີຄຳ (paydirt): ຂຸດດິນ ຫຼື ດິນຊາຍ ໃສ່ກະຕ່າ. ຢ່າຂຸດເລິກເກີນ 1.5 ແມັດ ຖ້າບໍ່ມີການປ້ອງກັນດິນເຈື່ອນ. ຖ້າເຫັນນ້ຳຊຶມອອກມາຫຼາຍ, ຢຸດຂຸດ ແລະ ຍ້າຍບ່ອນ.
3. ຂົນສົ່ງໄປຍັງແຫຼ່ງນ້ຳ: ໃຊ້ກະຕ່າ ຫຼື ຖົງ ຂົນດິນໄປບ່ອນລ້າງ ທີ່ຢູ່ຫ່າງຈາກບ່ອນຂຸດ ຢ່າງໜ້ອຍ 5 ແມັດ ເພື່ອຄວາມປອດໄພ.

ການກະກຽມດິນກ່ອນລ້າງ:

1. ຕາກແດດ (ຖ້າເປັນໄປໄດ້): ດິນທີ່ປຽກ ຈະລ້າງຍາກ ເພາະມັນຈັບຕົວກັນ. ຕາກດິນໃຫ້ແຫ້ງປະມານ 1-2 ຊົ່ວໂມງ ກ່ອນລ້າງ (ຖ້າມີແດດ).
2. ກັ່ນຕອງຫຍາບ: ໃຊ້ຕາຫຼອງເບີ 10 (2 ມມ) ກັ່ນເອົາກ້ອນຫີນໃຫຍ່ ແລະ ເສດຮາກໄມ້ອອກ. ກ້ອນຫີນໃຫຍ່ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີຄຳ (ຍົກເວັ້ນ ຖ້າເປັນກ້ອນ quartz ທີ່ມີຄຳເຫັນດ້ວຍຕາ ຄວນເອົາໄປບົດຕ່າງຫາກ).
3. ກັ່ນຕອງລະອຽດ: ໃຊ້ຕາຫຼອງເບີ 20 (1 ມມ) ກັ່ນອີກຄັ້ງ. ສ່ວນທີ່ຜ່ານຕາເບີ 20 ນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ດິນລະອຽດ” ທີ່ມີໂອກາດມີຄຳສູງສຸດ. ສ່ວນທີ່ຄ້າງຢູ່ເທິງຕາ ສາມາດນຳໄປລ້າງອີກຄັ້ງ ຫຼື ຖິ້ມຖ້າບໍ່ມີຄຳ.

6.3 ວິທີການລ້າງຖາດ (Panning) ສຳລັບມືໃໝ່ (ພ້ອມຂັ້ນຕອນຍ່ອຍ)

ນີ້ແມ່ນ ຫົວໃຈສຳຄັນ ຂອງການຫາຄຳ. ຝຶກຂັ້ນຕອນນີ້ໃຫ້ຊຳນານ ກ່ອນອອກພາກສະໜາມ.

ອຸປະກອນ:

• ຖາດລ້າງ 1 ໜ່ວຍ (ແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ຖາດປລາສຕິກສີຂຽວ ຫຼື ສີດຳ)
• ຖ້ວຍພາດສະຕິກສີຂາວ 1 ໃບ
• ແມ່ເຫຼັກມື 1 ອັນ
• ນ້ຳສະອາດ (ນ້ຳໃນຫ້ວຍທີ່ບໍ່ຂຸ່ນເກີນໄປ)

ຂັ້ນຕອນ (ເຮັດຊ້ຳ ຈົນກວ່າຊຳນານ):

ຂັ້ນຕອນທີ 1: ບັນຈຸດິນ ແລະ ຈຸ່ມນ້ຳ

• ເອົາດິນທີ່ກັ່ນຕອງແລ້ວ ປະມານ 0.5-1 ກິໂລ ໃສ່ໃນຖາດ (ປະມານ 1/3 ຂອງຖາດ).
• ຈຸ່ມຖາດລົງໃນນ້ຳ ຈົນກວ່າດິນຈົມນ້ຳໝົດ. ຖ້າດິນແຫ້ງ ມັນຈະລອຍ ໃຫ້ຄ່ອຍໆໃຊ້ມື ຫຼື ນິ້ວມື ຄົນໃຫ້ດິນອ່ອນລົງ.

ຂັ້ນຕອນທີ 2: ການໝຸນຖາດ (ຂັ້ນທຳອິດ – ເອົາດິນເບົາອອກ)

• ຍົກຖາດຂຶ້ນມາເລັກນ້ອຍ (ອຽງ 20-30 ອົງສາ).
• ໝຸນຖາດເປັນວົງຊ້າໆ ໃນທິດຕາມເຂັມໂມງ (ຫຼື ທວງ) ປະມານ 10-15 ວົງ. ຂະນະທີ່ໝຸນ, ໃຫ້ສັ່ນຖາດເບົາໆ ຂຶ້ນ-ລົງ. ດິນເບົາຈະລອຍຂຶ້ນມາ ແລະ ຖືກນ້ຳພັດອອກ.
• ຖອກນ້ຳ ແລະ ດິນເບົາ ອອກທາງຂອບຖາດ (ຄ່ອຍໆ ຢ່າໃຫ້ຂອງໜັກອອກໝົດ). ເຮັດຊ້ຳ 3-4 ເທື່ອ ຈົນກວ່າເຫຼືອພຽງວັດສະດຸທີ່ໜັກ ແລະ ລະອຽດຢູ່ກົ້ນຖາດ.

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ການລ້າງແບບລະອຽດ (Fine panning)

• ຕື່ມນ້ຳສະອາດໃສ່ຖາດອີກຄັ້ງ (ພຽງແຕ່ປະມານ 1 ຈອກ).
• ຖືຖາດດ້ວຍ 2 ມື, ສັ່ນຖາດ ໄປ-ມາ ຢ່າງລຽບນຽນ (ຄ້າຍຄື ການຮອຍເຂົ້າສາລີ). ວັດສະດຸທີ່ໜັກຈະຄ່ອຍໆ ເຄື່ອນຍ້າຍໄປດ້ານກົງກັນຂ້າມ.
• ຄ່ອຍໆ ອຽງຖາດ ແລະ ປ່ອຍນ້ຳອອກ, ໃຫ້ວັດສະດຸທີ່ເບົາກວ່າລອຍອອກໄປ. ເຮັດຊ້ຳ ຈົນກວ່າຈະເຫຼືອພຽງ ກຸ່ມແຮ່ສີດຳ (magnetite, ilmenite) ແລະ ຄຳ.

ຂັ້ນຕອນທີ 4: ການແຍກຄຳອອກຈາກແຮ່ສີດຳ

• ຖອກເນື້ອທີ່ເຫຼືອຢູ່ໃນຖາດ ລົງໃນ ຖ້ວຍພາດສະຕິກສີຂາວ ທີ່ມີນ້ຳເລັກນ້ອຍ.
• ໃຊ້ ແມ່ເຫຼັກມື ດູດເອົາແຮ່ສີດຳທີ່ເປັນແມ່ເຫຼັກ (magnetite) ອອກ. ຄຳຈະບໍ່ຕິດແມ່ເຫຼັກ, ຈະຍັງຄົງຢູ່ໃນຖ້ວຍ.
• ຄ່ອຍໆ ອຽງຖ້ວຍ ໃຫ້ນ້ຳພັດເອົາແຮ່ທີ່ເບົາທີ່ສຸດອອກ, ເຫຼືອພຽງຄຳ ແລະ ບາງທີອາດມີແຮ່ໜັກຊະນິດອື່ນ (ເຊັ່ນ: ເຫຼັກອ່ອນ, ເຫຼັກແດງ). ເອົາຄຳທີ່ເຫຼືອ ໃສ່ຂວດ ຫຼື ຖົງຢາງດູດຝາ.

ຄຳແນະນຳ: ຢ່າຄາດຫວັງວ່າຈະເຫັນຄຳໃຫຍ່ ໃນຄັ້ງທຳອິດ. ຄຳສ່ວນໃຫຍ່ອາດມີຂະໜາດນ້ອຍເທົ່າຫົວເຂັມ ຫຼື ນ້ອຍກວ່າ. ໃຊ້ແວ່ນຂະຫຍາຍກວດ.

6.4 ການລ້າງດ້ວຍໂຕະສັ່ນ (ສຳລັບຜູ້ທີ່ມີອຸປະກອນເສີມ)

ຖ້າທ່ານມີໂຕະສັ່ນງ່າຍ (ຕາມຂໍ້ 5.2), ທ່ານສາມາດປະຫຍັດແຮງງານລ້າງຖາດໄດ້ຫຼາຍ. ຂັ້ນຕອນ:

1. ກະກຽມໂຕະ: ວາງໂຕະສັ່ນໃຫ້ຮາບພຽງ, ອຽງເລັກນ້ອຍ (10-15 ອົງສາ). ຕິດສາຍຍົກນ້ຳ ຈາກປັ໊ມ ໃຫ້ພົ່ນນ້ຳ ທົ່ວພື້ນໂຕະຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ.
2. ປ້ອນດິນ: ຄ່ອຍໆ ຕັກດິນທີ່ກັ່ນຕອງແລ້ວ (ຕາເບີ 20) ໃສ່ປາຍດ້ານສູງຂອງໂຕະ. ສັ່ນໂຕະຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ (ຄວາມຖີ່ 2-3 ຮອບຕໍ່ວິນາທີ).
3. ການແຍກ: ນ້ຳຈະພັດເອົາດິນລະອຽດ ແລະ ແຮ່ເບົາ ອອກໄປທາງປາຍລຸ່ມ. ສ່ວນວັດສະດຸໜັກ (ຄຳ, ແຮ່ສີດຳ) ຈະຕົກຢູ່ບໍລິເວນກາງ ຫາ ປາຍລຸ່ມ ຂຶ້ນກັບການປັບຄວາມອຽງ ແລະ ຄວາມຖີ່ສັ່ນ.
4. ການເກັບກຳ: ເກັບເອົາວັດສະດຸທີ່ຕົກຢູ່ໂຕະ (ໂດຍສະເພາະແຖວກາງຫາປາຍ) ໄປລ້າງຖາດອີກຄັ້ງ ເພື່ອແຍກຄຳອອກຈາກແຮ່ສີດຳ ອີກຮອບໜຶ່ງ.

6.5 ການເກັບກຳ ແລະ ເກັບຮັກສາຄຳ (Gold Collection & Storage)

• ເມື່ອທ່ານລ້າງໄດ້ຜົງຄຳ (ທີ່ຍັງປົນແຮ່ສີດຳເລັກນ້ອຍ), ໃຫ້ ເຊັດໃຫ້ແຫ້ງ ດ້ວຍຜ້າອ່ອນ ຫຼື ວາງຕາກແດດ.
• ໃຊ້ເຂັມສຽບ ຫຼື ໄມ້ຈີ່ຟັນ ຄ່ອຍໆ ເຂັ້ມຜົງຄຳ ລົງໃສ່ ຂວດແກ້ວຂະໜາດນ້ອຍ (ເຊັ່ນ: ຂວດຢາເສບຕິດ). ຖ້າໃຊ້ຖົງຢາງ, ໃຫ້ໃສ່ສອງຊັ້ນ ເພື່ອປ້ອງກັນການຈີກ.
• ຕິດປ້າຍກຳກັບ ບອກວ່າ ເປັນຄຳຈາກບ່ອນໃດ, ວັນທີ ແລະ ນ້ຳໜັກປະມານ (ຖ້າຊັ່ງໄດ້).
• ເຊື່ອງຂວດຄຳ ໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ປອດໄພ (ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຫັນ ຫຼື ລັກໄປໄດ້ງ່າຍ). ຢ່າເກັບຄຳໄວ້ໃນກະຕ່າ ຫຼື ຖົງທີ່ວາງວ່າງໆ.

6.6 ການຖົມຂຸມ ແລະ ຟື້ນຟູສະຖານທີ່ (Rehabilitation)

ຫຼັງຈາກທ່ານຂຸດຄົ້ນສຳເລັດ ຫຼື ຍ້າຍບ່ອນ, ທ່ານ ມີໜ້າທີ່ ຕ້ອງຖົມຂຸມ ເພື່ອຄວາມປອດໄພ ແລະ ຄວາມງາມ. ຂັ້ນຕອນງ່າຍໆ:

1. ເອົາດິນທີ່ຂຸດໄວ້ ກັບຄືນໄປຖົມໃສ່ຂຸມ.
2. ອັດດິນໃຫ້ແໜ້ນ (ເຊົ່ງຂຶ້ນ ຫຼື ເອົາກ້ອນຫີນທັບ).
3. ຖ້າເປັນໄປໄດ້, ປູກຫຍ້າ ຫຼື ເອົາໃບໄມ້ແຫ້ງປົກ ເພື່ອໃຫ້ທຳມະຊາດກັບຄືນມາ.

ສະຫຼຸບຫົວຂໍ້ທີ 6: ການເລີ່ມຫາຄຳທີ່ຖືກຕ້ອງ ຕ້ອງອີງໃສ່ການສຳຫຼວດ, ການທົດສອບ, ການຂຸດຢ່າງມີລະບົບ, ແລະ ການລ້າງຖາດທີ່ຊຳນານ. ຢ່າຟ້າວຂຸດເລິກ ຫຼື ໃຊ້ສານເຄມີ. ຝຶກລ້າງຖາດຈົນກວ່າທ່ານຈະສາມາດເກັບຄຳລະອຽດໄດ້ ກ່ອນທີ່ຈະຂະຫຍາຍການຜະລິດ.

 

7: ການຂາຍ ແລະ ສ້າງລາຍໄດ້ (ການຕະຫຼາດຜົງຄຳ)

ຫຼັງຈາກທ່ານສາມາດຫາຄຳໄດ້ແລ້ວ, ຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປ ແລະ ສຳຄັນທີ່ສຸດ ແມ່ນ ການຂາຍຄຳນັ້ນໃຫ້ໄດ້ລາຄາທີ່ເປັນທຳ ແລະ ປອດໄພ. ບົດຄວາມນີ້ຈະສອນທ່ານກ່ຽວກັບ ບ່ອນຂາຍ, ວິທີການກຳນົດລາຄາ, ການຫຼີກລ່ຽງການຖືກຫຼອກລວງ, ແລະ ການວາງແຜນການເງິນ.

7.1 ບ່ອນຂາຍທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ (Trusted Selling Points)

ທ່ານມີທາງເລືອກຫຼາຍຊ່ອງທາງໃນການຂາຍຜົງຄຳ ແຕ່ລະແຫ່ງມີຂໍ້ດີ ແລະ ຂໍ້ເສຍແຕກຕ່າງກັນ.

ຮ້ານທອງຄຳທີ່ມີໃບອະນຸຍາດ (Licensed Gold Shops)

ນີ້ແມ່ນຊ່ອງທາງທີ່ນິຍົມທີ່ສຸດ ແລະ ປອດໄພທີ່ສຸດ.

• ຂໍ້ດີ: ມີຄວາມໂປ່ງໃສດ້ານລາຄາ, ມີເຄື່ອງຊັ່ງທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ, ສາມາດອອກໃບຮັບຮອງການຊື້-ຂາຍໄດ້.
• ຂໍ້ເສຍ: ມັກຈະຫັກຄ່າເສຍສູງກວ່າພໍ່ຄ້າເອກະຊົນ (ແຕ່ມີຄວາມໂປ່ງໃສ).
• ວິທີຊອກຫາ: ສອບຖາມຈາກຜູ້ຫາຄຳດ້ວຍກັນ, ຫຼື ຊອກຫາຮ້ານທີ່ມີປ້າຍຊັດເຈນ ແລະ ມີໃບອະນຸຍາດຕິດຢູ່ຮ້ານ. ໃນເມືອງໃຫຍ່ໆ ເຊັ່ນ: ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ຫຼວງພະບາງ, ສາລາວັນ, ມີຮ້ານທອງທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານຫຼາຍແຫ່ງ.

ພໍ່ຄ້າອິດສະຫຼະ (Independent Buyers)

ມັກຈະເປັນຄົນກາງ ທີ່ມາຮັບຊື້ຢູ່ໃນບ້ານ ຫຼື ເຂດທີ່ມີຜູ້ຫາຄຳ.

• ຂໍ້ດີ: ສະດວກ, ບໍ່ຕ້ອງເດີນທາງໄກ, ມັກຈະໃຫ້ລາຄາສູງກວ່າຮ້ານທອງເລັກນ້ອຍ (ເພື່ອດຶງດູດລູກຄ້າ).
• ຂໍ້ເສຍ: ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການຖືກຫຼອກລວງ (ເຄື່ອງຊັ່ງມາດ, ກົດລາຄາຕໍ່າ, ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍ່ເປັນການຄ້າຜິດກົດໝາຍ). ຄວນລະມັດລະວັງຫຼາຍໆ.

ສະຫະກອນຊຸມຊົນ (Community Cooperatives)

ຖ້າຊຸມຊົນຂອງທ່ານມີສະຫະກອນຫາຄຳ ຫຼື ກຸ່ມອາຊີບ, ການຂາຍລວມກັນຈະໄດ້ລາຄາດີກວ່າ.

• ຂໍ້ດີ: ມີອຳນານຕໍ່ລອງ ເພາະມີປະລິມານຄຳຫຼາຍ, ມີກົດລະບຽບການຈັດສັນຜົນປະໂຫຍດທີ່ຊັດເຈນ.
• ຂໍ້ເສຍ: ຕ້ອງມີການຈັດຕັ້ງ ແລະ ເວລາໃນການລວບລວມ.

7.2 ວິທີການກຳນົດລາຄາຄຳ (Pricing Mechanism)

ລາຄາຄຳທີ່ທ່ານຈະໄດ້ຮັບ ຈະຖືກຄິດໄລ່ຈາກປັດໃຈ 3 ຢ່າງຄື: ລາຄາອ້າງອີງ, ຄວາມບໍລິສຸດຂອງຄຳ, ແລະ ຄ່າບໍລິການ/ຄ່າເສຍ.

ລາຄາອ້າງອີງ (Reference Price)

• ໃນ ສປປ ລາວ, ມາດຕະຖານລາຄາຄຳແມ່ນອ້າງອີງຕາມ ທະນາຄານຄຳລາວ (Lao Bullion Bank) ຜ່ານເວັບໄຊທ໌ https://laobullionbank.com/ ຫຼື ແອັບພລິເຄຊັນອື່ນໆ. ລາຄານີ້ປ່ຽນແປງທຸກວັນ ຂຶ້ນກັບຕະຫຼາດໂລກ.
• ກ່ອນຂາຍທຸກຄັ້ງ, ທ່ານຄວນ ກວດສອບລາຄາປະຈຳວັນ ທາງອອນລາຍ ຫຼື ຖາມຮ້ານທອງ. ຢ່າຂາຍໂດຍທີ່ບໍ່ຮູ້ລາຄາຕະຫຼາດ.

ຄວາມບໍລິສຸດຂອງຄຳ (Gold Purity / Fineness)

ຄຳທີ່ຜູ້ຫາຄຳຫາໄດ້ (ຜົງຄຳຈາກການລ້າງຖາດ) ມັກຈະ ບໍ່ສະອາດ 100%. ມັນປົນກັບ:

• ແຮ່ສີດຳ (magnetite, ilmenite)
• ດິນລະອຽດທີ່ຫຼົງເຫຼືອ
• ໂລຫະອື່ນໆ (ເຊັ່ນ: ເງິນ, ທອງແດງ ຖ້າແຮ່ຕົ້ນສະບັບມີ)

ຮ້ານທອງຈະ ກວດຄວາມບໍລິສຸດ ໂດຍວິທີຕ່າງໆ (ເຊັ່ນ: ການຂູດຫີນຊັອດ, ການໃຊ້ເຄື່ອງວິເຄາະ XRF) ຫຼື ຄາດຄະເນຈາກລັກສະນະຂອງຜົງຄຳ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈະຫັກລົບສ່ວນທີ່ບໍ່ແມ່ນຄຳອອກ.

ຕົວຢ່າງ: ຖ້າຜົງຄຳຂອງທ່ານມີຄວາມບໍລິສຸດ 80%, ແລະ ລາຄາຄຳ 24K ຢູ່ທີ່ 3,044,365 ກີບ/ກຣາມ, ລາຄາທີ່ທ່ານຈະໄດ້ສຳລັບຜົງຄຳນັ້ນແມ່ນ 3,044,365 × 0.8 = 2,435,492 ກີບ/ກຣາມ.

ຄ່າບໍລິການ ແລະ ຄ່າຫຼອມ (Service & Smelting Fee)

ຮ້ານທອງສ່ວນໃຫຍ່ຈະຫັກຄ່າບໍລິການ ສຳລັບການກວດ, ການຫຼອມ, ແລະ ຄ່າແຮງງານ. ຄ່ານີ້ຢູ່ປະມານ 1-5% ຂອງມູນຄ່າຄຳ, ຂຶ້ນກັບຮ້ານ ແລະ ປະລິມານ.

ສູດຄຳນວນລາຄາສຸດທິ:
ລາຄາສຸດທິ = (ນ້ຳໜັກ × ລາຄາ 24K × ຄວາມບໍລິສຸດ) × (1 – ອັດຕາຄ່າບໍລິການ)

ຕົວຢ່າງ:

• ນ້ຳໜັກຜົງຄຳ: 2 ກຣາມ
• ຄວາມບໍລິສຸດ: 80%
• ລາຄາ 24K: 3,044,365 ກີບ/ກຣາມ
• ຄ່າບໍລິການ: 3%
• ມູນຄ່າກ່ອນຫັກ: 2 × 3,044,365 × 0.8 = 4,870,984 ກີບ
• ຫັກຄ່າບໍລິການ: 4,870,984 × 0.03 = 146,129 ກີບ
• ລາຄາສຸດທິທີ່ທ່ານໄດ້ຮັບ: 4,724,855 ກີບ

7.3 ວິທີການຫຼີກລ່ຽງການຖືກຫຼອກລວງ (Avoiding Scams)

ຕະຫຼາດຄຳ ມີຄົນບໍ່ດີ ທີ່ພະຍາຍາມຫຼອກລວງຜູ້ຫາຄຳທີ່ຂາດຄວາມຮູ້. ຈົ່ງລະວັງກົນອຸບາຍເຫຼົ່ານີ້:

ການຫຼອກລວງດ້ານນ້ຳໜັກ (Weight Cheating)

• ການໃຊ້ເຄື່ອງຊັ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ມາດຕະຖານ: ຮ້ານບໍ່ດີອາດດັດແປງເຄື່ອງຊັ່ງໃຫ້ອ່ານຄ່າຕ່ຳກວ່າຄວາມເປັນຈິງ.
• ວິທີປ້ອງກັນ: ກ່ອນຂາຍ, ໃຫ້ທ່ານ ຊັ່ງຄຳຂອງທ່ານເອງ ດ້ວຍເຄື່ອງຊັ່ງດີຈີຕອນທີ່ຖືກຕ້ອງ (ຊື້ມາ ຫຼື ຢືມ). ເອົາຕົວເລກນັ້ນ ໄປປຽບທຽບກັບເຄື່ອງຊັ່ງຂອງຮ້ານ. ຖ້າຄວາມແຕກຕ່າງກັນເກີນ 0.1 ກຣາມ, ໃຫ້ຮ້ານອື່ນຊັ່ງຄືນ.
• ການໃຊ້ນ້ຳມັນ ຫຼື ສານອື່ນໆ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄຳຕິດໝອກ: ຫຼັງຈາກຊັ່ງ, ພໍ່ຄ້າອາດຈັບຄຳດ້ວຍນິ້ວມືທີ່ຊຸ່ມນ້ຳມັນ ເພື່ອໃຫ້ຝຸ່ນ ຫຼື ດິນຕິດ, ແລ້ວຊັ່ງຄືນ (ນ້ຳໜັກຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ແຕ່ເຂົາຈະອ້າງວ່າ “ຜິດພາດ” ຫຼັງຈາກຫັກລົບ?). ແນະນຳໃຫ້ ຢືນເບິ່ງຂະບວນການທັງໝົດ ຢ່າງໃກ້ຊິດ.

ການຫຼອກລວງດ້ານຄວາມບໍລິສຸດ (Purity Cheating)

• ຮ້ານອາດກ່າວຫາວ່າ ຄຳຂອງທ່ານມີຄວາມບໍລິສຸດຕ່ຳ ຫຼາຍກວ່າຄວາມເປັນຈິງ (ເຊັ່ນ: ຈິງແລ້ວ 90% ແຕ່ບອກວ່າ 70%).
• ວິທີປ້ອງກັນ: ຮຽນຮູ້ວິທີກວດຄຳເບື້ອງຕົ້ນ (ການຂູດຫີນຊັອດ). ຖ້າເປັນໄປໄດ້, ຂໍໃຫ້ຮ້ານ ສະແດງຜົນການກວດ (ບາງຮ້ານມີເຄື່ອງ XRF ພົກພາ). ຖ້າບໍ່ໄວ້ໃຈ, ໃຫ້ຂາຍພຽງສ່ວນນ້ອຍກ່ອນ ແລ້ວນຳສ່ວນທີ່ເຫຼືອໄປຂາຍຮ້ານອື່ນ.

ການຫຼອກລວງດ້ວຍການປ່ຽນຄຳ (Gold Switching)

• ນີ້ແມ່ນອັນຕະລາຍທີ່ສຸດ: ພໍ່ຄ້າອາດເອົາຄຳແທ້ຂອງທ່ານ ໄປປ່ຽນດ້ວຍຄຳປອມ ຫຼື ຄຳທີ່ມີຄຸນນະພາບຕ່ຳກວ່າ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານຫັນຫຼັງ.
• ວິທີປ້ອງກັນ: ຢ່າປ່ອຍໃຫ້ຄຳຂອງທ່ານ ຫຼຸດພົ້ນຈາກສາຍຕາ. ຖ້າຈຳເປັນຕ້ອງຫັນຫຼັງ, ໃຫ້ເອົາຄຳໃສ່ກະເປົ໋າ ຫຼື ໃຫ້ຄົນໃນຄອບຄົວຈັບໄວ້. ຂາຍກັບຮ້ານທີ່ມີຊື່ສຽງ ແລະ ມີກ້ອງວົງຈອນປິດ.

7.4 ຂັ້ນຕອນການຂາຍທີ່ປອດໄພ (Safe Selling Procedure)

ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປນີ້ ເພື່ອຄວາມປອດໄພສູງສຸດ:

1. ກະກຽມລ່ວງໜ້າ:
• ຊັ່ງນ້ຳໜັກຄຳເອງ ແລະ ບັນທຶກໄວ້.
• ກວດສອບລາຄາຄຳ 24K ປະຈຳວັນ ຈາກທະນາຄານຄຳລາວ.
• ເລືອກຮ້ານທອງ 2-3 ແຫ່ງ ເພື່ອປຽບທຽບລາຄາ.
2. ໃນມື້ຂາຍ:
• ໄປກັບຄົນໃນຄອບຄົວ ຫຼື ໝູ່ (ຢ່າໄປຄົນດຽວ ຖ້າມີຄຳຫຼາຍ).
• ເອົາຄຳໄປສະເໜີຮ້ານທຳອິດ, ຂໍໃຫ້ເຂົາຊັ່ງ ແລະ ກວດຄວາມບໍລິສຸດ ຕໍ່ໜ້າທ່ານ.
• ຂໍໃຫ້ເຂົາ ຄິດໄລ່ລາຄາສຸດທິ ອອກມາ (ໃຫ້ເຫັນຕົວເລກ ຕາມສູດຂ້າງເທິງ).
• ຖ້າລາຄາຕ່ຳກວ່າການຄິດໄລ່ຂອງທ່ານ ຫຼາຍກວ່າ 5%, ໃຫ້ຖາມເຫດຜົນ. ຖ້າບໍ່ພໍໃຈ, ເອົາຄຳກັບ (ຢ່າຂາຍ).
3. ການຊຳລະເງິນ:
• ຂໍຮັບເງິນສົດ ຫຼື ໂອນເຂົ້າບັນຊີທະນາຄານ ຕໍ່ໜ້າ. ຫຼີກລ່ຽງການຮັບເຊັກ ຫຼື ສັນຍາ ຖ້າບໍ່ຈຳເປັນ.
• ນັບເງິນໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ກ່ອນອອກຈາກຮ້ານ.
• ຂໍໃບຮັບຮອງການຊື້-ຂາຍ ທີ່ລະບຸນ້ຳໜັກ, ລາຄາ, ແລະ ລາຍເຊັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ.

7.5 ການວາງແຜນການເງິນ ແລະ ການອົມທຽມ (Financial Planning & Savings)

ການຫາຄຳ ສາມາດສ້າງລາຍຮັບທີ່ດີ, ແຕ່ມັນບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ສະນັ້ນ ທ່ານຄວນ:

ແບ່ງສ່ວນລາຍໄດ້ (The 50/30/20 Rule ແບບຄົນຫາຄຳ):

• 50% ສຳລັບຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນຄອບຄົວ (ອາຫານ, ຄ່າໄຟ, ຄ່ານ້ຳ, ຄ່າຮຽນລູກ).
• 30% ສຳລັບຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການຫາຄຳ (ຄ່າເຄື່ອງມື, ຄ່າຂົນສົ່ງ, ຄ່າອາຫານວ່າງຂະນະເຮັດວຽກ).
• 20% ສຳລັບເງິນອົມ ແລະ ສຳຮອງສຸກເສີນ (ເກັບໄວ້ໃນທະນາຄານ ຫຼື ຊື້ຄຳແທ່ງ ເພື່ອມູນຄ່າ).

ການຕິດຕາມລາຍຮັບ (Record Keeping):

• ຈົດບັນທຶກທຸກຄັ້ງທີ່ຂາຍ: ວັນທີ, ນ້ຳໜັກ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ລາຄາສຸດທິ, ຊື່ຮ້ານ.
• ຄິດໄລ່ລາຍຮັບສະເລ່ຍຕໍ່ມື້/ເດືອນ ເພື່ອປະເມີນວ່າຄຸ້ມຄ່າກັບເວລາ ຫຼື ບໍ່.

ການລົງທຶນຄືນ (Reinvestment):

• ເມື່ອທ່ານມີເງິນອົມພໍສົມຄວນ (ປະມານ 2-3 ລ້ານກີບ), ໃຫ້ລົງທຶນໃນ ເຄື່ອງມືທີ່ດີຂຶ້ນ (ຕາມຫົວຂໍ້ 5.2) ເພື່ອເພີ່ມຜົນຜະລິດ ແລະ ຫຼຸດແຮງງານ.

7.6 ກໍລະນີສຶກສາ: ຄອບຄົວນາງ ບຸນມີ ກັບການຂາຍຄຳ (ຕໍ່ຈາກຫົວຂໍ້ 1.2)

ຄອບຄົວນາງ ບຸນມີ ຫາຄຳໄດ້ມື້ລະ 3-4 ກຣາມ (ຄວາມບໍລິສຸດ 70-80%). ເຂົາເຈົ້າເລືອກຂາຍໃຫ້ຮ້ານທອງປະຈຳເມືອງ ທີ່ມີຄວາມໂປ່ງໃສ. ຂັ້ນຕອນຂອງເຂົາເຈົ້າ:

1. ກ່ອນຂາຍ 1 ມື້, ເຂົາເຈົ້າຈະ ລວບລວມຜົງຄຳ ຈາກສະມາຊິກທຸກຄົນ ເຂົ້າດຽວກັນ.
2. ຊັ່ງນ້ຳໜັກລວມ ດ້ວຍເຄື່ອງຊັ່ງຂອງຄອບຄົວ (ຊື້ມາໃນລາຄາ 80,000 ກີບ).
3. ໄປຮ້ານທອງ 3 ແຫ່ງ ເພື່ອ ຂໍລາຄາ (ສະເໜີພຽງສ່ວນໜຶ່ງ 0.5 ກຣາມ ເພື່ອທົດສອບ). ເລືອກຮ້ານທີ່ໃຫ້ລາຄາສູງສຸດ ແລະ ມີທ່າທາງດີ.
4. ຂາຍທັງໝົດໃນຄັ້ງດຽວ ຫຼັງຈາກຕົກລົງລາຄາ. ຂໍໃບຮັບຮອງ ແລະ ນັບເງິນກ່ອນອອກ.
5. ນຳເງິນສ່ວນໜຶ່ງ ໄປ ຊື້ຄຳແທ່ງ (ເພື່ອອົມທຽມ, ບໍ່ໃຫ້ຄ່າເງິນເສື່ອມ) ແລະ ອີກສ່ວນ ນຳໄປໃຊ້ຈ່າຍ ແລະ ລົງທຶນຊື້ເຄື່ອງມືໃໝ່.

7.7 ສະຫຼຸບ ສຳລັບຜູ້ຫາຄຳມືໃໝ່ (Summary for Beginners)

• ກ່ອນຂາຍ, ໃຫ້ຮູ້ ນ້ຳໜັກ ແລະ ລາຄາຕະຫຼາດ ໄວ້ກ່ອນສະເໝີ.
• ຢ່າຂາຍໃຫ້ພໍ່ຄ້າເດີນທາງ ທີ່ບໍ່ມີຮ້ານຖາວອນ ເວັ້ນເສຍແຕ່ ທ່ານຮູ້ຈັກເປັນສ່ວນຕົວ ແລະ ໄວ້ໃຈໄດ້.
• ຂາຍກັບຮ້ານທອງ 2-3 ແຫ່ງ ສະເໝີ ເພື່ອປຽບທຽບລາຄາ.
• ຖ້າລາຄາຕ່ຳກວ່າການຄິດໄລ່ຂອງທ່ານຫຼາຍ, ຢ່າຂາຍ. ໃຊ້ກົນອຸບາຍ “ຈະໄປຖາມອີກຮ້າຍ” ແລ້ວກັບມາຂາຍພາຍຫຼັງ (ສ່ວນຫຼາຍເຂົາຈະເພີ່ມລາຄາໃຫ້).
• ເກັບເງິນໄວ້ໃນທະນາຄານ ຫຼື ຊື້ຄຳແທ່ງ ຢ່າເກັບເງິນສົດຫຼາຍໄວ້ເຮືອນ ເພາະມີຄວາມສ່ຽງ.