ຕົ້ນ 37 ສາມເຈັດ (Panax notoginseng)

🌿 ຕົ້ນ 37 ສາມເຈັດ (Panax notoginseng)

“ເປັນທັງໂສມແຫ່ງຊາດຈີນ ເປັນທັງຢາຄູ່ຊີວິດ ທີ່ສາມາດທັງເສີມສ້າງເລືອດ ແລະ ຢຸດເລືອດ ໃນຕົ້ນດຽວ”

1️⃣ ຊື່ຂອງພືດ

① ຊື່ວິທະຍາສາດ: Panax notoginseng (Burkill) F.H.Chen

② ຊື່ສາມັນອັງກິດ: Notoginseng, Chinese Ginseng, Sanchi Ginseng, Tienchi Ginseng

③ ຄຳສັບຄ້າຍຄື (Synonyms): Panax pseudoginseng var. notoginseng, Aralia quinquefolia var. notoginseng

④ ຊື່ພາສາລາວ: ຕົ້ນ 37 (ສາມເຈັດ), ພິກຸນຂາວ, ຊານຊີ, ເຖຍນຊີ

⑤ ຊື່ໃນ 5 ປະເທດຕິດກັບ ສປປ ລາວ:

✅ 🇨🇳 ຈີນ: 三七 (Sān qī), 田七 (Tián qī), 金不换 (Jīn bù huàn), 山漆

✅ 🇻🇳 ຫວຽດນາມ: Tam thất, Sâm tam thất, Nhân sâm tam thất
✅ 🇹🇭 ໄທ: ซานฉี (Sanchi), เถียนฉี (Tienchi), โสมญี่ปุ่น
✅ 🇲🇾 ມາເລເຊຍ: Notoginseng, Ginseng Cina (ວັດຖຸດິບນຳເຂົ້າສ່ວນຫຼາຍ)
✅ 🇲🇲 ມຽນມາ: ဆန်ချီဂျင်ဆင်း (Sanchi Ginseng), တိမ်တောင်ပေါက်ဆေး

2️⃣ ການຈັດລຳດັບຊັ້ນທາງພືດສາດ (Taxonomy)

① suns (Kingdom): Plantae
② sunshen (Subkingdom): Tracheobionta
③ Sunu (Superdivision): Spermatophyta
④ ພະແມນ (Division): Magnoliophyta
⑤ ຊັ້ນ (Class): Magnoliopsida
⑥ ອັນດັບ (Order): Apiales
⑦ ວົງ (Family): Araliaceae (ວົງໂສມ)
⑧ ສະກຸນ (Genus): Panax (ຄຳວ່າ Panax ໃນພາສາລາຕິນ ໝາຍເຖິງ “ປິ່ນປົວທັງໝົດ”)
⑨ ສະປີຊີ (Species): notoginseng

3️⃣ ລັກສະນະຂອງພືດ

① ລັກສະນະທາງພືດສາດ: ເປັນພືດລົ້ມລຸກອາຍຸຫຼາຍປີ ສູງ 20-60 ຊມ. ຮາກເປັນຫົງ (rootstock) ຮູບກົມກົງ ຫຼື ຮູບໄຂ່, ຕົ້ນຕັ້ງຊື່, ບໍ່ມີຂົນ. ໃບປະສົມແບບຂົນນົກຊັ້ນດຽວ 3-6 ໃບ, ອອກເປັນວົງຢູ່ປາຍຍອດ, ໃບຍ່ອຍ 5-7 ໃບ. ດອກອອກເປັນຊໍ່ຮູບຮ່ວງ (umbel) ຢູ່ປາຍຍອດ, ດອກຂະໜາດນ້ອຍ ສີຂຽວອອກເຫຼືອງ. ໝາກເປັນຮູບກົມ ຂະໜາດ 5-6 ມມ, ສີແດງເມື່ອສຸກ. ຊື່ “ສາມເຈັດ” ມາຈາກການທີ່ມັກມີໃບ 3 ກ້ານ ແລະ ໃບຍ່ອຍ 7 ໃບ (ຫຼື ຕ້ອງການເວລາປູກ 3-7 ປີ ຈຶ່ງຈະເກັບກ່ຽວໄດ້).

② ລັກສະນະທາງສາລະລະສາດພືດ: ຮາກມີສານສຳຄັນກຸ່ມ triterpene saponins (ginsenosides ແລະ notoginsenosides), flavonoids, ແລະ ນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍ.

ซานฉี (Sanchi), เถียนฉี (Tienchi), โสมญี่ปุ่น

4️⃣ ສັບພະຄຸນທາງການແພດ

✅ ຢຸດເລືອດ (hemostatic): ມີຄຸນສົມບັດຢຸດເລືອດທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ (ສຳລັບບາດແຜ, ກະເພາະ, ແລະ ມົດລູກ).

✅ ກະຕຸ້ນການໄຫຼວຽນຂອງເລືອດ (pro-circulation): ລະລາຍກ້າມເລືອດ ແລະ ຊ່ວຍໃຫ້ການໄຫຼວຽນດີຂຶ້ນ.

✅ ຫຼຸດອາການບວມ ແລະ ແກ້ປວດ: ໃຊ້ປິ່ນປົວບາດເຈັບ (trauma), ຟົກຊ້ຳ, ຂໍ່ອັກເສບ.

✅ ບຳລຸງຫົວໃຈ ແລະ ລະບົບຫຼອດເລືອດ: ຊ່ວຍປັບຄວາມດັນ, ຫຼຸດ cholesterol, ປ້ອງກັນການອຸດຕັນ.

✅ ຕ້ານການອັກເສບ (anti-inflammatory): ຍັບຍັ້ງການອັກເສບຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.

✅ ກະຕຸ້ນລະບົບພູມຄຸ້ມກັນ (immunomodulatory): ຊ່ວຍປັບລະບຽບພູມຕ້ານທານ ແລະ ຕ້ານຄວາມເມື່ອຍລ້າ.

✅ ບຳລຸງສຸຂະພາບສະໝອງ (neuroprotective): ມີລາຍງານວ່າສາມາດຫຼຸດຜ່ອນຄວາມເສຍຫາຍທາງ neurological ຫຼັງເສັ້ນເລືອດໃນສະໝອງຕີບ.

5️⃣ ລັກສະນະທາງຢາພື້ນເມືອງ ແລະ ທາງການຢາວິທະຍາສາດ

✅ ຢາພື້ນເມືອງ: ຖືກບັນທຶກໄວ້ໃນຕຳລາ “Bencao Gangmu” (ສາລານຸກົມວັດຖຸທາງຢາ) ຂອງ Li Shizhen ໃນສະໄໝລາຊະວົງມິງ, ຖືວ່າມີຄຸນສົມບັດໃນການຢຸດເລືອດ, ທຳລາຍເລືອດຄ້າງ (blood stasis), ແລະ ແກ້ປວດ. ເປັນສ່ວນປະກອບຫຼັກຂອງຢາຈີນຊື່ດັງ “Yunnan Baiyao” (ຢາຂາວຢຸນນານ).

✅ ຢາວິທະຍາສາດ: ການຄົ້ນຄວ້າທັນສະໄໝຢັ້ງຢືນວ່າ Notoginseng ມີຄຸນສົມບັດດູລະພາບ (homeostasis) ຕໍ່ລະບົບຫຼອດເລືອດ, ຊ່ວຍທັງກະຕຸ້ນການໄຫຼວຽນ ແລະ ຢຸດເລືອດ ໂດຍບໍ່ມີຜົນຂ້າງຄຽງຮ້າຍແຮງ. ຜົນການທົດລອງທາງຄລີນິກ (randomized trials) ໃນປະເທດຈີນສະແດງວ່າສານສະກັດທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານສາມາດຫຼຸດຜ່ອນຄວາມພິການທາງ neurological ຫຼັງເສັ້ນເລືອດໃນສະໝອງຕີບ (ischemic stroke).

6️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມັກພົບ

✅ ຖິ່ນກຳເນີດ: ຈີນ (ແຂວງຢຸນນານ ເປັນແຫຼ່ງຫຼັກ, ກວາງຊີ, ຟູຈຽນ). ຖືກຈັດເປັນສັດຕະວະຊະນິດທີ່ສ່ຽງໃກ້ສູນພັນໃນທຳມະຊາດ (EW - Extinct in the Wild) ແລະ ເປັນພືດສະຫງວນລະດັບຊາດຂອງຈີນ.

✅ ລະບົບນິເວດ: ເປັນພືດທີ່ຊອບຮົ່ມ, ມັກອາກາດເຢັນ, ຊຸ່ມ, ບໍ່ຮ້ອນ ຫຼື ໜາວເກີນໄປ. ປູກໃນດິນທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ, ລະບາຍນ້ຳດີ, ມັກປູກໃນປ່າເສດຖະກິດ ຫຼື ໃຕ້ຮ່ອມຮົ່ມທີ່ສ້າງຂຶ້ນ. ປູກໄດ້ໃນລະດັບຄວາມສູງ 1,500-1,800 ແມັດ.

7️⃣ ການນຳໃຊ້

✅ ເປັນຢາ: ນິຍົມໃຊ້ຮາກ. ຈຸ່ມນ້ຳຕົ້ມດື່ມ ຫຼື ບົດເປັນຜົງກິນ (ມັກກິນຄູ່ກັບໄກ່ ຫຼື ແກງ). ນອກຈາກນີ້ ຍັງໃຊ້ເປັນສານສະກັດ (extract) ໃນຮູບແຄບຊູນ, ຜົງ, ຫຼື ເປັນສ່ວນປະກອບໃນຢາຂີ້ເຜິ້ງ. ດອກກໍ່ໃຊ້ຊົງເປັນຊາ ເພື່ອຫຼຸດຄວາມດັນ ແລະ ບຳລຸງຕັບ.

✅ ເປັນອາຫານ: ໃນວັດທະນະທຳຈີນ, ມັກນຳຮາກ ຫຼື ດອກໄປຊົງກັບນ້ຳຕານ ຫຼື ນ້ຳເຜີ້ງ. ຍັງນິຍົມນຳໄປຕົ້ມກັບໄກ່ເປັນອາຫານບຳລຸງ.

✅ ອື່ນໆ: ໃຊ້ໃນອຸດສາຫະກຳເຄື່ອງສຳອາງ ແລະ ຢາສີຟັນສະໝຸນໄພ ເນື່ອງຈາກຄຸນສົມບັດຕ້ານການອັກເສບ ແລະ ເສີມຮາກຜົມ.

8️⃣ ວິທີການປູກໃນປະຈຸບັນ

① ການຂະຫຍາຍພັນ: ຂະຫຍາຍພັນດ້ວຍແກ່ນ (ແຊ່ນ້ຳຫຼາຍຊົ່ວໂມງ ແລ້ວຫວ່ານ) ຫຼື ການຕັດຮາກ.

② ການປູກ: ດິນຄວນເປັນດິນຊາຍປົນໜຽວທີ່ອຸດົມດ້ວຍອິນຊີວັດຖຸ (humus), pH 5.5-7.0. ປູກໃນບ່ອນຮົ່ມປະມານ 70-80% (ໃຊ້ຕາໜ່າງບັງແສງ), ປູກໄລຍະຫ່າງ 15*17 ຊມ.

③ ການດູແລ: ຫົດນ້ຳສະໝ່ຳສະເໝີ ແຕ່ຢ່າໃຫ້ນ້ຳຂັງ. ໃສ່ປຸ໋ຍຄອກທີ່ເນົ່າບູດດີແລ້ວ. ກຳຈັດຫຍ້າ ແລະ ຕັດຊໍ່ດອກ (ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ສູນເສຍສານອາຫານ). ປ້ອງກັນໂລກທີ່ເກີດຈາກດິນທີ່ປູກຊ້ຳຊາກ (忌连作). ອາດໃຊ້ເຟືອງ ຫຼື ໃບໄມ້ປົກໜ້າດິນເພື່ອປັບອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມຊຸ່ມ.

④ ການເກັບກ່ຽວ: ເກັບຮາກເມື່ອອາຍຸ 3-7 ປີ ໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ຕຸລາ-ພະຈິກ) ຫຼື ກ່ອນຕົ້ນຈະງອກ (ເດືອນມີນາ). ລ້າງໃຫ້ສະອາດ, ເຊັດໃຫ້ແຫ້ງ, ຕາກແດດ ຫຼື ຕາກໃນທີ່ຮົ່ມ, ຫຼື ບົດເປັນຜົງ.

9️⃣ ສ່ວນປະກອບຫຼັກທາງການແພດ

✅ Notoginsenosides (Saponins): ສານສຳຄັນທີ່ພົບສະເພາະໃນຕົ້ນຊະນິດນີ້, ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການກະຕຸ້ນການໄຫຼວຽນ ແລະ ຢຸດເລືອດ (Notoginsenoside R1, R2, R3).

✅ Ginsenosides: ສານຢ່າງດຽວກັນກັບທີ່ພົບໃນໂສມ (Rg1, Rb1, Re, Rd) ມີຄຸນສົມບັດບຳລຸງຫົວໃຈ ແລະ ເສີມພູມຄຸ້ມກັນ.

✅ Flavonoids: Quercetin, kaempferol ຊ່ວຍເສີມຄຸນສົມບັດຕ້ານອະນຸມູນອິດສະຫຼະ.

✅ ສານອື່ນໆ: Polysaccharides (ກະຕຸ້ນພູມຄຸ້ມກັນ), cyclopeptides, ວິຕາມິນ, ແຮ່ທາດ.

✅ ຄຸນສົມບັດພິເສດ: ກົນໄກການອອກລິດຂອງ Panax notoginseng ມີຄວາມສັບສົນ, ສານສະກັດທີ່ແຕກຕ່າງກັນສາມາດມີຜົນກະທົບທີ່ຂັດແຍ່ງກັນໄດ້ (ທັງກະຕຸ້ນ ແລະ ຢຸດເລືອດ) ຂຶ້ນກັບບໍລິບົດ ແລະ ປະລິມານທີ່ໃຊ້.

🔟 ຕະຫຼາດ, ການຊື້-ຂາຍ ແລະ ລາຄາ

① ສະພາບການຕະຫຼາດ: ເປັນຢາສະໝຸນໄພທີ່ມີມູນຄ່າທາງເສດຖະກິດສູງທີ່ສຸດອັນດັບຕົ້ນໆຂອງໂລກ (ຮ່ວມກັບໂສມອາຊີ). 2025 ຕະຫຼາດໂລກມີມູນຄ່າປະມານ 850 ລ້ານໂດລາ, ໂດຍຕະຫຼາດໃນທະວີບອາຊີກວມ 52%. ຄາດວ່າຈະຜະລິດໄດ້ເຖິງ 940 ລ້ານໂດລາໃນປີ 2027.

② ຮູບແບບການຈຳໜ່າຍ: ຮາກແຫ້ງ, ຜົງ (ຜົນລະອຽດ ຫຼື ສະກັດດ້ວຍນ້ຳເຂັ້ມຂຸ້ນ), ເປັນສ່ວນປະກອບໃນຜະລິດຕະພັນສຳເລັດຮູບ (ແຄບຊູນ, ສະເປ, ຢາຂີ້ເຜິ້ງ). ດອກຕາກແຫ້ງ.

③ ລາຄາອ້າງອີງ (ປະມານ): ລາຄາມີຄວາມຜັນຜວນສູງຫຼາຍ ຂຶ້ນກັບຄຸນນະພາບ ແລະ ປີທີ່ປູກ.

✅ ຮາກ Notoginseng ສົດ: 30-50 ຢວນ/ກິໂລ (4.2-7 ໂດລາ).

✅ ຮາກ Notoginseng ແຫ້ງ (ຊັ້ນກາງ ຫາ ຄຸນນະພາບສູງ): 130-320 ຢວນ/ກິໂລ (18-45 ໂດລາ).

✅ ຕະຫຼາບສາເຕີຣ໌ (Roots) ຄຸນນະພາບສູງ: ອາດສູງເຖິງ 200-300 ຢວນ/ກິໂລ.
✅ ສານສະກັດ (Notoginseng extract): ມີລາຄາແພງກວ່າຫຼາຍ.

✅ ຂໍ້ຄວນລະວັງ: ຜູ້ບໍລິໂພກຕ້ອງລະວັງສິນຄ້າປອມ ຫຼື ປົນເປື້ອນດ້ວຍສານອື່ນ. ຄວນຊື້ຈາກບ່ອນທີ່ໜ້າເຊື່ອຖື.

1️⃣1️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມາຂໍ້ມູນ / ຂໍ້ມູນອ້າງອີງ

① ຕຳລາຢາພື້ນເມືອງ:

✅ ຕຳລາ Bencao Gangmu (ສາລານຸກົມວັດຖຸທາງຢາ) ສະໄໝລາຊະວົງມິງ.

✅ ຕຳລາຢາຈີນ (Chinese Pharmacopoeia) ສະບັບປີ 2020.
✅ ຕຳລາແພດພື້ນເມືອງຫວຽດນາມ ແລະ ຢາຮີນດູ (Ayurveda).

② ວາລະສານວິຊາການ ແລະ ເວັບໄຊທ໌:

✅ World Flora Online ແລະ Plants of the World Online (Kew).

   ✅ PlantaDB ແລະ GBIF (ຖານຂໍ້ມູນຊີວະນາໆພັນ).
   ✅ PubMed, SpringerLink, ScienceDirect: ມີບົດຄົ້ນຄວ້າກວມ 10 ປີເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້ ກ່ຽວກັບກົນໄກການອອກລິດຂອງ saponins.
   ✅ Wikipedia ສະບັບພາສາຈີນ ແລະ ອັງກິດ.
   ✅ Examine.com (ສະຫຼຸບວິທະຍາສາດດ້ານອາຫານເສີມ).

③ ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຕະຫຼາດ ແລະ ການຄ້າ:

✅ Global Growth Insights: ບົດລາຍງານຂະໜາດຕະຫຼາດ Panax notoginseng ປີ 2026-2035.

   ✅ ກະຊວງກະສິກຳ ແລະ ການພັດທະນາຊົນນະບົດຈີນ (MARA): ຂໍ້ມູນລາຄາຈາກດາດຕະຫຼາດອ້າງອີງ.
   ✅ ບົດລາຍງານວິເຄາະຂໍ້ມູນກະສິກຳ ແລະ ຕະຫຼາດ (e.g., 农小蜂) ສຳລັບລາຄາສົດ ແລະ ຂະແໜງການ.
   ✅ ResearchGate: ສຳຫຼັບບົດຄົ້ນຄວ້າທາງດ້ານວິຊາການ.
   ✅ ບົດຄວາມຂ່າວຕະຫຼາດ (ຕົວຢ່າງ: 新华财经, 中药材市场网).

🧪 ຂໍ້ມູນເພີ່ມເຕີມທາງວິຊາການ

① ຄວາມປອດໄພ (Safety): ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວມີຄວາມປອດໄພສູງ. ຜົນຂ້າງຄຽງທີ່ພົບເລື້ອຍ: ປວດຮາກ, ຖອກທ້ອງ (ໃນປະລິມານສູງ). ຫ້າມໃຊ້ໃນແມ່ຖືພາ, ຜູ້ທີ່ມີບັນຫາກ່ຽວກັບການກ້າມເລືອດ, ຫຼື ຜູ້ທີ່ກຳລັງໃຊ້ຢາແກ້ເສັ້ນເລືອດ (anticoagulants).

② ຂໍ້ມູນທາງຢາ (Dosage):

ຊາ (ຮາກ): 10-15 ກຣາມ/ມື້ (ຕົ້ມນ້ຳ 200 ມລ ປະມານ 30 ນາທີ, ດື່ມແບ່ງ 2 ຄັ້ງ).
ຜົງ (ຮາກ): 1-3 ກຣາມ/ມື້ (ເປັນຜົງລະອຽດກິນກັບນ້ຳ).

📞 ຊ່ອງທາງການຕິດຕໍ່ ແລະ ຕິດຕາມຂໍ້ມູນວິຊາການ

   📱 ໂທລະສັບ / WhatsApp: 020 55296290
   📧 ອີເມວ: anousone11@gmail.com
   🌐 Blogger: anousonexayyalath.blogspot.com
   📱 Facebook: Anousone XAYYALATH (ANSXYL)
   📸 Instagram: anousone_xyl
   🐦 X (Twitter): AnousoneChanel
   ✈️ Telegram: t.me/Anousone
   🎵 TikTok: anousonechanel

🔍 Description

ຕົ້ນ 37 / ສາມເຈັດ (Panax notoginseng) ເປັນຢາຈີນຊື່ດັງລະດັບໂລກ. ເປັນທັງຢາຢຸດເລືອດ ແລະ ກະຕຸ້ນການໄຫຼວຽນ, ຊ່ວຍຫຼຸດອາການບວມ ແລະ ບຳລຸງຫົວໃຈ. ຮຽນຮູ້ຂໍ້ມູນລາຍລະອຽດ, ວິທີປູກ, ສັບພະຄຸນ, ຕະຫຼາດ ແລະ ລາຄາລ່າສຸດ.

📌 #Hashtags

#ຕົ້ນ37 #ສາມເຈັດ #PanaxNotoginseng #Notoginseng #SanchiGinseng #TCM #ຢາຈີນ #ພືດສະໝຸນໄພ #ຢາຫົວໃຈ #ຢຸດເລືອດ #Anticoagulant #HerbalMedicine #ລາຄາພືດສະໝຸນໄພ #ຕະຫຼາດພືດສະໝຸນໄພ

🏷️ ປ້າຍກຳກັບ

ພືດສະໝຸນໄພ, ຢາພື້ນເມືອງ, ຕົ້ນ 37, ສາມເຈັດ, ຕະຫຼາດພືດສະໝຸນໄພ, ລາຄາພືດສະໝຸນໄພ, ຢາຈີນ, Panax notoginseng

ຕົ້ນ 37 ສາມເຈັດ (Panax notoginseng)