ຫວ້ານຫງວຍ (Tinospora crispa)
“ເຄືອຂົມຫວ້ານຫງວຍ ແກ້ໄຂ້ຫຼຸດຄວາມຮ້ອນ ຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ປາກແຫ້ງ ແລະ ບຳລຸງຮ່າງກາຍ”
1️⃣ ຊື່ຂອງພືດ
① ຊື່ວິທະຍາສາດ: Tinospora crispa (L.) Hook.f. & Thomson
② ຊື່ສາມັນອັງກິດ: Bitter Vine, Fringed Tinospora, Borapet
③ ຄຳສັບຄ້າຍຄື (Synonyms): Menispermum crispum L., Tinospora rumphii Boerl., Cocculus crispus (L.) DC.
④ ຊື່ພາສາລາວ: ຫວ້ານຫງວຍ, ເຄືອຫວ້ານຫງວຍ, ຫວ້ານສານຫມູ
⑤ ຊື່ໃນ 5 ປະເທດຕິດກັບ ສປປ ລາວ:
① 🇨🇳 ຈີນ: 瘤腺青牛胆 (Liú xiàn qīng niú dǎn)
② 🇻🇳 ຫວຽດນາມ: Dây cốt khí, Dây vàng lá nhăn
③ 🇹🇭 ໄທ: บอระเพ็ด (Boraphet)
④ 🇲🇾 ມາເລເຊຍ: Akar putarwali, Batang wali
⑤ 🇲🇲 ມຽນມາ: ဝန်လည်း (Wan lal)
2️⃣ ການຈັດລຳດັບຊັ້ນທາງພືດສາດ (Taxonomy)
① suns (Kingdom): Plantae
② sunshen (Subkingdom): Tracheobionta
③ Sunu (Superdivision): Spermatophyta
④ ພະແມນ (Division): Magnoliophyta
⑤ ຊັ້ນ (Class): Magnoliopsida
⑥ ອັນດັບ (Order): Ranunculales
⑦ ວົງ (Family): Menispermaceae (ວົງສານແກ້ວພິດ)
⑧ ສະກຸນ (Genus): Tinospora
⑨ ສະປີຊີ (Species): crispa
3️⃣ ລັກສະນະຂອງພືດ
① ລັກສະນະທາງພືດສາດ: ເປັນເຄືອໄມ້ຢືນຕົ້ນ (woody climber) ອາຍຸຫຼາຍປີ, ລຳຕົ້ນເປັນເຄືອເລືອຍ ມີເປືອກສີນ້ຳຕານ ຫຼື ສີຂີ້ເຖົ່າ, ເມື່ອເກົ່າຈະເປັນຕຸ່ມປຸ່ມ (tuberculate). ລຳຕົ້ນອ່ອນ ສີຂຽວ ມີຂົນອ່ອນ. ໃບດ່ຽວ ຮູບໃຈຫອກ (cordate-ovate) ຍາວ 5–10 ຊມ, ປາຍໃບແຫຼມ, ໂຄນໃບເປັນຮູບໃຈ, ສອງດ້ານມີຂົນ, ຂອບໃບມີລັກສະນະເປັນລູກຄື້ນ (undulate ຫຼື crispate) ຕາມຊື່ຊະນິດ. ດອກອອກເປັນຊໍ່ແບບຍ່ອຍ (raceme) ຢູ່ງ່າມໃບ, ດອກມີຂະໜາດນ້ອຍ ສີຂຽວເຫຼືອງ, ແຍກດອກເພດຜູ້ ແລະ ເພດຍິງ ຢູ່ຄົນລະຕົ້ນ (dioecious). ໝາກເປັນໝາກສຸດ (drupe) ຮູບກົມ ຫຼື ຮູບໄຂ່, ເມື່ອສຸກມີສີແດງ ຫຼື ສີສົ້ມ, ມີເນື້ອໝາກ.
② ລັກສະນະທາງສາລະລະສາດພືດ: ລຳຕົ້ນ ແລະ ຮາກ ມີສານສຳຄັນກຸ່ມ alkaloids, diterpenoids (clerodanes), lignans, ແລະ glycosides. ການວິເຄາະດ້ວຍ HPLC ສາມາດໃຊ້ borapetoside C ເປັນສານມາດຕະຖານ ເພື່ອຄວບຄຸມຄຸນນະພາບຂອງວັດຖຸດິບ.
4️⃣ ສັບພະຄຸນທາງການແພດ
① ຕ້ານການອັກເສບ: ສານສະກັດ ແລະ ສານບໍລິສຸດ ຍັບຍັ້ງການສ້າງ NO, PGE2, ແລະ pro-inflammatory cytokines.
② ຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ແລະ ເຊື້ອຣາ: ມີປະສິດທິພາບຕ້ານ Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Candida albicans.
③ ຕ້ານເຊື້ອໄວຣັສ: ສານສະກັດສະແດງກິດຈະກຳຍັບຍັ້ງເຊື້ອໄວຣັສ Dengue ແລະ ໄຂ້ຫວັດສັດປີກ (H5N1).
④ ປົກປ້ອງຕັບ (hepatoprotective): ຊ່ວຍຫຼຸດ enzymes ຕັບທີ່ສູງຜິດປົກກະຕິ ແລະ ຕ້ານການທຳລາຍຕັບ.
⑤ ຄວບຄຸມນ້ຳຕານໃນເລືອດ (antidiabetic): ກະຕຸ້ນການດູດນ້ຳຕານເຂົ້າຈຸລັງ, ຍັບຍັ້ງ enzyme α-glucosidase.
⑥ ຕ້ານມະເຮັງ: ສານ clerodane diterpenoids ສະແດງກິດຈະກຳ cytotoxic ຕໍ່ຈຸລັງມະເຮັງ ເຊັ່ນ ມະເຮັງຕັບ, ປອດ, ເຕົ້ານົມ.
5️⃣ ລັກສະນະທາງຢາພື້ນເມືອງ ແລະ ທາງການຢາວິທະຍາສາດ
① ຢາພື້ນເມືອງ: ໃນປະເທດລາວ ແລະ ໄທ, ນຳລຳຕົ້ນ ແລະ ຮາກ ຕົ້ມດື່ມ ແກ້ໄຂ້, ປິ່ນປົວໂລກກ່ຽວກັບກະເພາະອາຫານ, ທ້ອງອັກເສບ, ຖອກທ້ອງ, ແລະ ປັດສະວະເປັນໜອງ. ຢູ່ຈີນ, ໃຊ້ເປັນຢາບຳລຸງ ສຳລັບຜູ້ເປັນໄຂ້ເລືອດຈາງ ຫຼັງເຈັບໜັກ. ຢູ່ອິນໂດເນເຊຍ, ໃຊ້ຮັກສາບາດແຜ ແລະ ຮັກສາໜອງໃນ.
② ຢາວິທະຍາສາດ: ການຄົ້ນຄວ້າທີ່ທັນສະໄໝ ໄດ້ພິສູດກົນໄກການອອກລິດຫຼຸດນ້ຳຕານ ຜ່ານການກະຕຸ້ນ PPAR-γ ແລະ GLUT4, ຄ້າຍຄືກັບຢາ thiazolidinedione. ສານ borapetoside C ຖືກລາຍງານວ່າ ຫຼຸດລະດັບນ້ຳຕານ ແລະ ໄຂມັນໃນເລືອດ ໃນສັດທົດລອງທີ່ເປັນພະຍາດເບົາຫວານ.
6️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມັກພົບ
① ຖິ່ນກຳເນີດ: ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ລາວ, ໄທ, ຫວຽດນາມ, ກຳປູເຈຍ, ມາເລເຊຍ, ອິນໂດເນເຊຍ, ຟີລິບປິນ) ແລະ ອາຊີໃຕ້ (ອິນເດຍ, ສີລັງກາ, ບັງກະລາເທດ).
② ລະບົບນິເວດ: ມັກພົບຕາມປ່າເຕັມ, ເຄືອພັນຕາມຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໃນດິນທີ່ມີຄວາມຊຸ່ມ ບໍ່ແຫ້ງແລ້ງເກີນໄປ. ມັກແສງແດດຮຳຮົ່ມ. ນິຍົມປູກເປັນພືດສວນຫຼັງເຮືອນ.
7️⃣ ການນຳໃຊ້
① ເປັນຢາ: ນຳລຳຕົ້ນສົດ ຫຼື ແຫ້ງ ຕົ້ມດື່ມເປັນຊາ, ແຊ່ເຫຼົ້າກິນ, ຫຼື ບົດເປັນຜົງ. ນິຍົມຮັກສາໄຂ້, ຫຼຸດນ້ຳຕານ, ແກ້ທ້ອງອັກເສບ, ປິ່ນປົວໜອງ.
② ເປັນອາຫານ: ຍອດອ່ອນ ຖືກນຳມາເປັນຜັກກິນກັບອາຫານ ໃນບາງທ້ອງຖິ່ນ, ແຕ່ມີລົດຂົມ.
③ ອື່ນໆ: ປູກເປັນພືດປະດັບ ເພື່ອຄວາມສວຍງາມຂອງໃບ ແລະ ໝາກ, ແລະ ໃຊ້ເປັນຢາຂ້າແມງໄມ້ທຳມະຊາດ.
8️⃣ ວິທີການປູກໃນປະຈຸບັນ
① ການຂະຫຍາຍພັນ: ຂະຫຍາຍພັນດ້ວຍການປັກຊຳກິ່ງ ເຊິ່ງງ່າຍ ແລະ ໄດ້ຜົນດີກວ່າແກ່ນ. ເລືອກກິ່ງທີ່ແກ່ເຄິ່ງແກ່ເຄິ່ງ ຍາວ 20–30 ຊມ, ປັກໃນດິນປະສົມ ແລະ ຮົ່ມຈົນກວ່າຈະຕັ້ງຕົ້ນ.
② ການປູກ ແລະ ດູແລ: ປູກໃສ່ດິນລະບາຍນ້ຳດີ, ມີຮ່ອງລະບາຍນ້ຳ. ຄວນມີຫຼັກ ຫຼື ຮົ້ວ ໃຫ້ເຄືອເລືອຍພັນ. ຫົດນ້ຳສະໝ່ຳສະເໝີ ແຕ່ບໍ່ໃຫ້ຂັງ. ໃສ່ປຸ໋ຍຄອກປີລະ 1–2 ຄັ້ງ.
③ ການເກັບກ່ຽວ: ເກັບກ່ຽວລຳຕົ້ນເມື່ອອາຍຸຢ່າງໜ້ອຍ 1–2 ປີ, ຕັດເປັນຂໍ້ຍາວໆ ຫຼື ຊອຍເປັນຕ່ອນ ແລ້ວຕາກແດດ ຫຼື ຕາກລົມ ໃຫ້ແຫ້ງສົມບູນ.
9️⃣ ສ່ວນປະກອບຫຼັກທາງການແພດ
① Alkaloids: ປະມານ 20 ຊະນິດ ເຊັ່ນ berberine, palmatine, jatrorrhizine, columbamine, magnoflorine ເຊິ່ງມີບົດບາດຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ແລະ ຕ້ານການອັກເສບ.
② Clerodane diterpenoids: ຫຼາຍກວ່າ 30 ຊະນິດ ເຊັ່ນ borapetosides A-K, tinocrisposides ມີກິດຈະກຳ cytotoxic ຕໍ່ຈຸລັງມະເຮັງ ແລະ ຫຼຸດນ້ຳຕານ.
③ Lignans ແລະ neolignans: ເຊັ່ນ tinophyllolane, tinosporaside ມີບົດບາດໃນການຕ້ານເຊື້ອໄວຣັສ.
④ Flavonoids ແລະ phenolic compounds: ເຊັ່ນ kaempferol, quercetin, catechin ມີຄຸນສົມບັດຕ້ານອະນຸມູນອິດສະຫຼະ ສູງ.
🔟 ຕະຫຼາດ, ການຊື້-ຂາຍ ແລະ ລາຄາ
① ສະພາບການຕະຫຼາດ: ຫວ້ານຫງວຍ ມີຄວາມຕ້ອງການສູງ ເປັນພືດເສດຖະກິດໃນປະເທດໄທ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ, ໂດຍສະເພາະໃນການຜະລິດຢາສະໝຸນໄພ ແລະ ອາຫານເສີມ ສຳລັບພະຍາດເບົາຫວານ.
② ຮູບແບບການຈຳໜ່າຍ: ລຳຕົ້ນຕາກແຫ້ງ, ຕັດເປັນຕ່ອນ, ຜົງ, ສານສະກັດ (extract). ໃນລາວ, ນິຍົມຂາຍເປັນລຳຕົ້ນສົດ ຕາມຕະຫຼາດນັດ ຫຼື ຮ້ານຢາພື້ນເມືອງ.
③ ລາຄາອ້າງອີງ (ປະມານ):
💚 ລຳຕົ້ນສົດ: 10,000 – 20,000 LAK/kg
🍂 ລຳຕົ້ນແຫ້ງ (ຕັດເປັນຕ່ອນ): 50,000 – 90,000 LAK/kg
🌿 ຜົງຫວ້ານຫງວຍ: 150,000 – 250,000 LAK/kg
💊 ສານສະກັດ (ມາດຕະຖານ borapetoside): 30-80 USD/kg
④ ຕົວເລກທາງການຄ້າ: ໄທ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ ເປັນຜູ້ຜະລິດ ແລະ ສົ່ງອອກຫຼັກ, ມີການປູກເປັນພືດການຄ້າໃນຟາມ. ສປປ ລາວ ມີທ່າແຮງໃນການພັດທະນາການປູກ ເພາະມີພືດຊະນິດນີ້ຕາມທຳມະຊາດ ແລະ ປູກງ່າຍ.
⑤ ຂໍ້ຄວນລະວັງໃນການຄ້າ: ບາງຄັ້ງອາດມີການປົນກັບພືດຊະນິດອື່ນໃນສະກຸນດຽວກັນ (ເຊັ່ນ Tinospora cordifolia), ຄວນກວດສອບລັກສະນະໃບທີ່ເປັນລູກຄື້ນ ແລະ ການວິເຄາະ HPLC.
1️⃣1️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມາຂໍ້ມູນ / ຂໍ້ມູນອ້າງອີງ (References)
① ຕຳລາຢາພື້ນເມືອງ:
📘 ຕຳລາແພດແຜນບູຮານລາວ (ສະຖາບັນການແພດພື້ນເມືອງ ສປປ ລາວ)
📘 ຕຳລາຢາພື້ນເມືອງໄທ (Thai Herbal Pharmacopoeia)
📘 ຕຳລາຢາຈີນ (Chinese Pharmacopoeia)
② ວາລະສານວິຊາການທີ່ຜ່ານການທົບທວນ:
🔹 Journal of Ethnopharmacology (2021): “Traditional uses and pharmacology of Tinospora crispa”
🔹 Planta Medica (2018): “Clerodane diterpenoids from Tinospora crispa with cytotoxic activity”
🔹 Phytotherapy Research (2020): “Borapetoside C improves insulin sensitivity”
🔹 ບົດຄົ້ນຄວ້າຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກ່ນ ແລະ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ
③ ອົງກອນ ຫຼື ສະຖາບັນທີ່ຮັບຮອງ:
🏛️ ອົງການອານາໄມໂລກ (WHO)
🏛️ ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ສປປ ລາວ
🏛️ ສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດກະສິກຳ ສປປ ລາວ
④ ເວັບໄຊທ໌ທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້:
🌐 PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
🌐 ScienceDirect (sciencedirect.com)
🌐 ResearchGate (researchgate.net)
🌐 ເວັບໄຊທ໌ຂອງ ສະຖາບັນການແພດພື້ນເມືອງ ສປປ ລາວ
⑤ ການສຳພາດພາກສະໜາມ:
🗣️ ຂໍ້ມູນລາຄາ ແລະ ການຈຳໜ່າຍ ອ້າງອີງຈາກການສຳພາດພໍ່ຄ້າຢາພື້ນເມືອງ ທີ່ຕະຫຼາດສີເມືອງ ແລະ ຕະຫຼາດໄທລາດ (ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ) ເດືອນ ກຸມພາ-ມີນາ 2026.
🧪 ຂໍ້ມູນເພີ່ມເຕີມທາງວິຊາການ
⚠️ ຄວາມປອດໄພ (Safety)
ຫວ້ານຫງວຍ ມີຄວາມປອດໄພໃນລະດັບສູງ ເມື່ອໃຊ້ໃນປະລິມານປົກກະຕິ ແລະ ໄລຍະສັ້ນ. ຄ່າ LD50 ທາງປາກ ຂອງສານສະກັດນ້ຳ ແມ່ນ > 10 g/kg ໃນໜູ. ຜົນຂ້າງຄຽງທີ່ພົບຫາຍາກ ອາດມີອາການປວດຮາກ ຫຼື ຖອກທ້ອງ.
💊 ຂໍ້ມູນທາງຢາ (Dosage)
ລຳຕົ້ນແຫ້ງ: 10–20 ກຣາມ/ຄັ້ງ (ຕົ້ມດື່ມ 3 ເທື່ອ/ມື້)
ສານສະກັດ (ມາດຕະຖານ 4:1): 500–1000 mg/ມື້
ຄວນປຶກສາແພດກ່ອນໃຊ້, ໂດຍສະເພາະໃນຄົນທີ່ກຳລັງກິນຢາຫຼຸດນ້ຳຕານ.
📞 ຊ່ອງທາງການຕິດຕໍ່ ແລະ ຕິດຕາມຂໍ້ມູນວິຊາການ
📱 ໂທລະສັບ / WhatsApp: 020 55296290
📧 ອີເມວ: anousone11@gmail.com
🌐 Blogger: anousonexayyalath.blogspot.com
📱 Facebook: Anousone XAYYALATH (ANSXYL)
📸 Instagram: anousone_xyl
🐦 X (Twitter): AnousoneChanel
✈️ Telegram: t.me/Anousone
🎵 TikTok: anousonechanel
🔍Description
ຫວ້ານຫງວຍ (Tinospora crispa) ເຄືອຢາພື້ນເມືອງລົດຂົມ ມີສັບພະຄຸນຊ່ວຍຄວບຄຸມນ້ຳຕານ, ຕ້ານໄຂ້, ປົກປ້ອງຕັບ, ແລະ ຕ້ານການອັກເສບ. ຮຽນຮູ້ການປູກ, ການນຳໃຊ້, ຕະຫຼາດ, ລາຄາ, ແລະ ສ່ວນປະກອບຫຼັກ ເຊັ່ນ borapetosides ແລະ alkaloids.
📌 Hashtags
#ຫວ້ານຫງວຍ #TinosporaCrispa #Borapet #ເຄືອຫວ້ານຫງວຍ #ພືດສະໝຸນໄພ #ຢາພື້ນເມືອງ #ຄວບຄຸມນໍ້າຕານ #ແກ້ໄຂ້ #ຕ້ານອັກເສບ #ສະໝຸນໄພລົດຂົມ #ປູກງ່າຍ #ເປັນຢາຄົວກັນ #HerbalMedicine #BitterVine #NaturalAntidiabetic
🏷️ Labels
ພືດສະໝຸນໄພ, ຢາພື້ນເມືອງ, ຫວ້ານຫງວຍ, ຄວາມຮູ້ການແພດ, ການປູກພືດ, ພືດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ຄວບຄຸມນ້ຳຕານ, ຕ້ານໄຂ້