ການວິເຄາະດ້ານເສດຖະກິດ-ການເງິນ (Economic and Financial Analysis)

 

ການວິເຄາະດ້ານເສດຖະກິດ-ການເງິນ (Economic and Financial Analysis)

3.4.1 ຄວາມສຳຄັນຂອງການວິເຄາະດ້ານການເງິນ

ການວິເຄາະດ້ານເສດຖະກິດ-ການເງິນ ຖືເປັນຂັ້ນຕອນຕັດສິນໃຈສຸດທ້າຍ ຂອງການສຶກສາຄວາມເປັນໄປໄດ້ (Feasibility Study) ເນື່ອງຈາກເປັນຕົວກຳນົດວ່າ ໂຄງການທີ່ຜ່ານການວິເຄາະດ້ານເຕັກນິກ (ຫົວຂໍ້ 3.3) ມາແລ້ວນັ້ນ ມີຄວາມຄຸ້ມຄ່າດ້ານການລົງທຶນ ພຽງພໍທີ່ຈະດຶງດູດນັກລົງທຶນ ແລະ ສະຖາບັນການເງິນ ຫຼືບໍ່. ຕົວຊີ້ວັດຫຼັກທີ່ນຳໃຊ້ ໃນອຸດສາຫະກຳພະລັງງານແສງອາທິດລະດັບສາກົນ ມີ 4 ຕົວຫຼັກ ຄື LCOE, NPV, IRR ແລະ Payback Period.

3.4.2 ຕົ້ນທຶນລວມຂອງໂຄງການ (Total Project Cost)

3.4.2.1 ຕົ້ນທຶນລວມຂອງໂຄງການແມ່ນຫຍັງ?

ຕົ້ນທຶນລວມຂອງໂຄງການ (Total Project Cost) ຄື ຜົນລວມຂອງເງິນທຶນທັງໝົດ ທີ່ໂຄງການໂຮງງານໄຟຟ້າພະລັງງານແສງອາທິດ ຕ້ອງໃຊ້ຈ່າຍຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການ (ໂດຍທົ່ວໄປ 25 ປີ) ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນເລີ່ມກໍ່ສ້າງ ຈົນຮອດວັນປິດໂຄງການ. ຄ່ານີ້ ຖືເປັນຂໍ້ມູນນຳເຂົ້າພື້ນຖານທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ ໃນການຄິດໄລ່ຕົວຊີ້ວັດການເງິນທຸກຕົວ (LCOE, NPV, IRR, Payback Period) ເນື່ອງຈາກຖ້າຄາດຄະເນຕົ້ນທຶນຜິດພາດ ຈະສົ່ງຜົນເສຍຫາຍຕໍ່ຄວາມແມ່ນຍຳຂອງການວິເຄາະທັງໝົດ. ຕົ້ນທຶນລວມຂອງໂຄງການ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຫຼັກ ຄື CAPEX ແລະ OPEX ດັ່ງອະທິບາຍລຸ່ມນີ້.

3.4.2.2 ຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ (CAPEX – Capital Expenditure) ແມ່ນຫຍັງ?

CAPEX ຄື ຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ Capital Expenditure ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງຈ່າຍໜຶ່ງເທື່ອ (One-time Cost) ໃນຊ່ວງໄລຍະການພັດທະນາ ແລະ ກໍ່ສ້າງໂຄງການ ກ່ອນທີ່ໂຄງການຈະເລີ່ມດຳເນີນການຜະລິດໄຟຟ້າ ແລະ ສ້າງລາຍຮັບ. ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍປະເພດນີ້ ຖືວ່າເປັນ "ຊັບສົມບັດ" ຂອງໂຄງການ (Asset) ບໍ່ແມ່ນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍປະຈຳ. ອົງປະກອບຫຼັກຂອງ CAPEX ປະກອບດ້ວຍ:

• ຄ່າແຜງໂຊລາເຊລ ແລະ ອຸປະກອນ Inverter;
• ຄ່າໂຄງສ້າງຮອງຮັບ (Mounting Structure) ແລະ ວັດສະດຸກໍ່ສ້າງ;
• ຄ່າສາຍໄຟ, ໝໍ້ແປງໄຟຟ້າ ແລະ ອຸປະກອນເຊື່ອມຕໍ່ສາຍສົ່ງ;
• ຄ່າທີ່ດິນ (ຊື້ ຫຼື ເຊົ່າໄລຍະຍາວ);
• ຄ່າອອກແບບ-ວິສະວະກຳ (Engineering), ຄ່າທີ່ປຶກສາ, ແລະ ຄ່າຂໍອະນຸຍາດຈາກລັດ;
• ຄ່າແຮງງານ ແລະ ຄ່າກໍ່ສ້າງ (EPC – Engineering, Procurement, Construction).

3.4.2.3 ຕົ້ນທຶນການດຳເນີນງານ ແລະ ບຳລຸງຮັກສາ (OPEX – Operational Expenditure) ແມ່ນຫຍັງ?

OPEX ຄື ຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ Operational Expenditure ໝາຍເຖິງ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍປະຈຳ ທີ່ຕ້ອງຈ່າຍຊໍ້າໆ ໃນທຸກໆປີ ຕະຫຼອດໄລຍະການດຳເນີນງານຂອງໂຄງການ ເພື່ອຮັກສາໃຫ້ລະບົບເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ແລະ ຕໍ່ເນື່ອງ. ອົງປະກອບຫຼັກຂອງ OPEX ປະກອບດ້ວຍ:

• ຄ່າທຳຄວາມສະອາດແຜງໂຊລາ (ເພື່ອຫຼຸດ Soiling Loss ດັ່ງອະທິບາຍໃນຫົວຂໍ້ 2.4.3);
• ຄ່າກວດກາ ແລະ ສ້ອມແປງອຸປະກອນ (ໂດຍສະເພາະ Inverter ທີ່ໂດຍທົ່ວໄປຕ້ອງປ່ຽນໃໝ່ 1-2 ຄັ້ງ ຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການ 25 ປີ);
• ຄ່າປະກັນໄພຊັບສິນ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບ (Insurance);
• ຄ່າພະນັກງານດູແລ ແລະ ຄ່າລະບົບຕິດຕາມ (Monitoring/SCADA);
• ຄ່າເຊົ່າທີ່ດິນປະຈຳປີ (ໃນກໍລະນີເຊົ່າ, ບໍ່ແມ່ນຊື້ຂາດ).

ໂດຍທົ່ວໄປ ຄ່າ OPEX ຂອງໂຄງການໂຊລາຟາມ ຄິດເປັນປະມານ 1-2% ຂອງຄ່າ CAPEX ຕໍ່ປີ.

3.4.3 ຕົ້ນທຶນພະລັງງານສະເລ່ຍຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການ (LCOE – Levelized Cost of Energy)

3.4.3.1 LCOE ແມ່ນຫຍັງ?

LCOE ຄື ຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ Levelized Cost of Energy ໝາຍເຖິງ ຕົວຊີ້ວັດທີ່ສະແດງເຖິງ "ຕົ້ນທຶນສະເລ່ຍ" ຂອງການຜະລິດໄຟຟ້າ 1 ໜ່ວຍ (1 kWh) ຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການທັງໝົດ ໂດຍໄດ້ນຳເອົາຕົ້ນທຶນທັງໝົດ (CAPEX + OPEX) ແລະ ພະລັງງານທັງໝົດທີ່ຜະລິດໄດ້ ມາປັບຄ່າຕາມເວລາຂອງເງິນ (Time Value of Money) ຄື ຫຼັກການທີ່ວ່າ ເງິນ 1 ໂດລາໃນມື້ນີ້ ມີມູນຄ່າສູງກວ່າເງິນ 1 ໂດລາໃນອະນາຄົດ. LCOE ຖືເປັນຕົວຊີ້ວັດທີ່ນຳໃຊ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ ໃນການປຽບທຽບຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນດ້ານຕົ້ນທຶນ ລະຫວ່າງແຫຼ່ງພະລັງງານຕ່າງໆ (ໂຊລາ, ນໍ້າ, ຖ່ານຫີນ, ອາຍແກັສ) ເນື່ອງຈາກສາມາດປຽບທຽບກັນໄດ້ໂດຍກົງ ທັງທີ່ແຕ່ລະແຫຼ່ງພະລັງງານ ມີໂຄງສ້າງຕົ້ນທຶນ ແລະ ໄລຍະເວລາການລົງທຶນແຕກຕ່າງກັນ.

3.4.3.2 ວິທີຄິດໄລ່ LCOE

ສົມຜົນ (3.3)

LCOE = (ຜົນລວມຂອງ Ct ÷ (1+r) ຍົກກຳລັງ t) ÷ (ຜົນລວມຂອງ Et ÷ (1+r) ຍົກກຳລັງ t)

ໂດຍທີ່:

• LCOE = ຕົ້ນທຶນພະລັງງານສະເລ່ຍຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການ (ຫົວໜ່ວຍ: USD/kWh)
• Ct = ຕົ້ນທຶນລວມ (CAPEX ບວກ OPEX) ໃນປີທີ t (ຫົວໜ່ວຍ: USD)
• Et = ພະລັງງານທີ່ຜະລິດໄດ້ ໃນປີທີ t (ຫົວໜ່ວຍ: kWh) — ຄິດໄລ່ຈາກສົມຜົນ (3.2) ຮ່ວມກັບອັດຕາການເສື່ອມສະພາບປະຈຳປີ (ຫົວຂໍ້ 2.4.5)
• r = ອັດຕາສ່ວນຫຼຸດ (Discount Rate), ອະທິບາຍລະອຽດໃນຫົວຂໍ້ 3.4.4.2
• t = ປີທີ (ຕັ້ງແຕ່ປີທີ 1 ຮອດປີສຸດທ້າຍຂອງອາຍຸໂຄງການ, ໂດຍທົ່ວໄປ 25 ປີ)

ການຕີຄວາມໝາຍ: ຖ້າລາຄາຮັບຊື້ໄຟຟ້າຕາມສັນຍາ PPA (ອະທິບາຍລະອຽດໃນຫົວຂໍ້ 8.2) ສູງກວ່າຄ່າ LCOE, ໂຄງການຈຶ່ງຈະມີກຳໄລ.

3.4.4 ມູນຄ່າປັດຈຸບັນສຸດທິ (NPV – Net Present Value)

3.4.4.1 NPV ແມ່ນຫຍັງ?

NPV ຄື ຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ Net Present Value ໝາຍເຖິງ ຕົວຊີ້ວັດທີ່ສະແດງເຖິງ "ມູນຄ່າສຸດທິ" ຂອງໂຄງການ ໃນຮູບແບບເງິນຕາປັດຈຸບັນ (ຄື ຖ້າຫາກໜຶ່ງບອກໄດ້ວ່າ ໂຄງການນີ້ "ມີຄ່າເທົ່າໃດ" ໃນມື້ນີ້). ຫຼັກການພື້ນຖານຄື ການນຳເອົາເງິນສົດທີ່ຈະໄດ້ຮັບ ຫຼື ຈ່າຍໄປ ໃນແຕ່ລະປີຕະຫຼອດອາຍຸໂຄງການ (ເອີ້ນວ່າ ກະແສເງິນສົດ - Cash Flow) ມາປັບຄ່າຕາມເວລາຂອງເງິນ ແລ້ວບວກລວມກັນ, ຈາກນັ້ນລົບອອກດ້ວຍຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ (CAPEX) ທີ່ຈ່າຍໄປໃນມື້ນີ້.

3.4.4.2 ອັດຕາສ່ວນຫຼຸດ (Discount Rate) ແມ່ນຫຍັງ?

ກ່ອນຈະເຂົ້າໃຈສູດ NPV, ຕ້ອງເຂົ້າໃຈຄຳວ່າ ອັດຕາສ່ວນຫຼຸດ (Discount Rate, r) ກ່ອນ — ນີ້ຄືອັດຕາທີ່ນຳໃຊ້ໃນການ "ປັບຫຼຸດ" ມູນຄ່າເງິນໃນອະນາຄົດ ໃຫ້ກັບມາເປັນມູນຄ່າໃນປັດຈຸບັນ, ໂດຍອີງໃສ່ຫຼັກການທີ່ວ່າ ເງິນໃນມື້ນີ້ ມີຄ່າຫຼາຍກວ່າເງິນຈຳນວນເທົ່າກັນໃນອະນາຄົດ (ເນື່ອງຈາກສາມາດນຳໄປລົງທຶນຕໍ່ໄດ້). ໃນທາງປະຕິບັດ ຄ່າ r ໂດຍທົ່ວໄປ ອີງໃສ່ ຕົ້ນທຶນທຶນຖອກສະເລ່ຍຖ່ວງນໍ້າໜັກຂອງໂຄງການ (WACC – Weighted Average Cost of Capital) ຄື ຄ່າສະເລ່ຍຖ່ວງນໍ້າໜັກ ລະຫວ່າງຕົ້ນທຶນເງິນກູ້ຢືມ ແລະ ຕົ້ນທຶນທຶນຂອງນັກລົງທຶນເອງ.

3.4.4.3 ວິທີຄິດໄລ່ NPV

ສົມຜົນ (3.4)

NPV = (ຜົນລວມຂອງ CFt ÷ (1+r) ຍົກກຳລັງ t) - C0

ໂດຍທີ່:

• NPV = ມູນຄ່າປັດຈຸບັນສຸດທິ (ຫົວໜ່ວຍ: USD)
• CFt = ກະແສເງິນສົດສຸດທິ ໃນປີທີ t (ລາຍຮັບຈາກການຂາຍໄຟຟ້າ ລົບດ້ວຍ OPEX ຂອງປີນັ້ນ, ຫົວໜ່ວຍ: USD)
• r = ອັດຕາສ່ວນຫຼຸດ (Discount Rate) ດັ່ງອະທິບາຍຂ້າງເທິງ
• t = ປີທີ
• C0 = ຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ (CAPEX) ໃນປີທີ 0 (ຫົວໜ່ວຍ: USD)

ການຕີຄວາມໝາຍ:

• ຖ້າ NPV ສູງກວ່າ 0 → ໂຄງການມີຄວາມຄຸ້ມຄ່າ ຄວນລົງທຶນ (ຜົນຕອບແທນສູງກວ່າຕົ້ນທຶນທຶນຖອກ);
• ຖ້າ NPV ຕໍ່າກວ່າ 0 → ໂຄງການບໍ່ຄຸ້ມຄ່າ ພາຍໃຕ້ອັດຕາສ່ວນຫຼຸດທີ່ນຳໃຊ້.

3.4.5 ອັດຕາຜົນຕອບແທນພາຍໃນ (IRR – Internal Rate of Return)

3.4.5.1 IRR ແມ່ນຫຍັງ?

IRR ຄື ຄຳຫຍໍ້ມາຈາກ Internal Rate of Return ໝາຍເຖິງ ຄ່າອັດຕາສ່ວນຫຼຸດ (r) ທີ່ເຮັດໃຫ້ NPV ຂອງໂຄງການ ມີຄ່າເທົ່າກັບສູນພໍດີ — ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ຄື "ອັດຕາຜົນຕອບແທນທີ່ແທ້ຈິງ" ທີ່ໂຄງການສາມາດສ້າງໄດ້ ຖ້າວັດແທກເປັນເປີເຊັນຕໍ່ປີ. IRR ນຳໃຊ້ເພື່ອປຽບທຽບອັດຕາຜົນຕອບແທນຂອງໂຄງການ ກັບຕົ້ນທຶນທຶນຖອກຂອງນັກລົງທຶນ ຫຼື ໂຄງການທາງເລືອກອື່ນ (ເຊັ່ນ ຝາກທະນາຄານ, ລົງທຶນຫຸ້ນ).

3.4.5.2 ວິທີຄິດໄລ່ IRR

ສົມຜົນ (3.5)

ຜົນລວມຂອງ CFt ÷ (1+IRR) ຍົກກຳລັງ t = C0

ໂດຍທີ່ຕົວແປທັງໝົດ ມີຄວາມໝາຍຄືກັນກັບສົມຜົນ (3.4) ໂດຍ IRR ຄືຄ່າ r ທີ່ຄິດໄລ່ອອກມາ ເມື່ອ NPV ເທົ່າກັບສູນ. ໃນທາງປະຕິບັດ ຄ່າ IRR ບໍ່ສາມາດຄິດໄລ່ໄດ້ໂດຍກົງດ້ວຍມື ແຕ່ຄິດໄລ່ໂດຍໃຊ້ໂປຣແກຣມ Excel (ຟັງຊັນ IRR) ຫຼື ຊອບແວການເງິນສະເພາະທາງ.

ການຕີຄວາມໝາຍ: ຖ້າ IRR ສູງກວ່າຕົ້ນທຶນທຶນຖອກສະເລ່ຍຖ່ວງນໍ້າໜັກຂອງໂຄງການ (WACC) ຫຼື ອັດຕາຜົນຕອບແທນຂັ້ນຕໍ່າທີ່ນັກລົງທຶນຮຽກຮ້ອງ (Hurdle Rate), ໂຄງການຈຶ່ງຖືວ່າມີຄວາມຄຸ້ມຄ່າ. ໂຄງການໂຊລາຟາມລະດັບສາກົນ ໂດຍທົ່ວໄປ ນັກລົງທຶນຄາດຫວັງຄ່າ IRR ຢູ່ໃນລະດັບ 8-15% ຂຶ້ນກັບຄວາມສ່ຽງຂອງແຕ່ລະປະເທດ ແລະ ໂຄງສ້າງສັນຍາ PPA.

3.4.6 ໄລຍະເວລາຄືນທຶນ (Payback Period)

3.4.6.1 Payback Period ແມ່ນຫຍັງ?

Payback Period ໝາຍເຖິງ "ໄລຍະເວລາຄືນທຶນ" ຄື ໄລຍະເວລາ (ນັບເປັນປີ) ທີ່ໂຄງການໃຊ້ໃນການຫາລາຍຮັບສຸດທິ ໃຫ້ທຽບເທົ່າກັບຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນທີ່ຈ່າຍໄປ — ເວົ້າແບບເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຄື "ຕ້ອງໃຊ້ເວລາຈັກປີ ຈຶ່ງຈະໄດ້ທຶນທີ່ລົງໄປຄືນມາໝົດ". ຕົວຊີ້ວັດນີ້ ມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ນັກລົງທຶນ ໂດຍສະເພາະໃນການປະເມີນຄວາມສ່ຽງດ້ານສະພາບຄ່ອງ (Liquidity Risk) — ຍິ່ງໄລຍະເວລາຄືນທຶນສັ້ນ, ຄວາມສ່ຽງຂອງໂຄງການຍິ່ງຕໍ່າ.

3.4.6.2 ວິທີຄິດໄລ່ Payback Period

ສົມຜົນ (3.6)

PP = C0 ÷ CFສະເລ່ຍ

ໂດຍທີ່:

• PP = ໄລຍະເວລາຄືນທຶນແບບທຳມະດາ (ຫົວໜ່ວຍ: ປີ)
• C0 = ຕົ້ນທຶນການລົງທຶນເບື້ອງຕົ້ນ (ຫົວໜ່ວຍ: USD)
• CFສະເລ່ຍ = ກະແສເງິນສົດສຸດທິສະເລ່ຍຕໍ່ປີ (ຫົວໜ່ວຍ: USD/ປີ)

ໝາຍເຫດ: ສົມຜົນ (3.6) ນີ້ ເປັນວິທີການແບບທຳມະດາ (Simple Payback) ທີ່ບໍ່ໄດ້ຄິດໄລ່ມູນຄ່າຕາມເວລາຂອງເງິນ. ໃນການວິເຄາະລະດັບອຸດສາຫະກຳ ອາດນຳໃຊ້ວິທີ Discounted Payback Period ແທນ ຊຶ່ງນຳໃຊ້ຫຼັກການດຽວກັບສົມຜົນ (3.4) ແຕ່ຄິດໄລ່ຫາຈຸດທີ່ NPV ສະສົມ ເທົ່າກັບສູນ.

ໂຄງການໂຊລາຟາມລະດັບອຸດສາຫະກຳ ໂດຍທົ່ວໄປ ມີໄລຍະເວລາຄືນທຶນຢູ່ໃນລະດັບ 6-10 ປີ ຂຶ້ນກັບຕົ້ນທຶນການລົງທຶນ, ລາຄາຮັບຊື້ໄຟຟ້າ ແລະ ທ່າແຮງແສງອາທິດຂອງພື້ນທີ່.

3.4.7 ສະຫຼຸບ: ການນຳໃຊ້ຕົວຊີ້ວັດທັງ 4 ຮ່ວມກັນ

ໃນການສະເໜີບົດວິເຄາະການເງິນຢ່າງເປັນມືອາຊີບ (ບົດວິທະຍານິພົນ, ບົດໂຄງການ, ຫຼື ເອກະສານຂໍສິນເຊື່ອ) ຄວນນຳສະເໜີຕົວຊີ້ວັດທັງ 4 ຄວບຄູ່ກັນ ເນື່ອງຈາກແຕ່ລະຕົວໃຫ້ມູມມອງແຕກຕ່າງກັນ:

ຕົວຊີ້ວັດ	ບອກຫຍັງ
LCOE	ຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນດ້ານຕົ້ນທຶນ ທຽບກັບແຫຼ່ງພະລັງງານອື່ນ
NPV	ມູນຄ່າສຸດທິ ທີ່ໂຄງການສ້າງໃຫ້ ໃນຮູບແບບເງິນຕາປັດຈຸບັນ
IRR	ອັດຕາຜົນຕອບແທນ ທຽບກັບທາງເລືອກການລົງທຶນອື່ນ
Payback Period	ຄວາມສ່ຽງດ້ານສະພາບຄ່ອງ ແລະ ໄລຍະເວລາຄືນທຶນ

CAPEX OPEX ຄືຫຍັງ, CAPEX ແລະ OPEX ແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ, difference between CAPEX and OPEX solar project, LCOE NPV IRR ຄືຫຍັງ, discount rate WACC ຄືຫຍັງ, what is discount rate in project finance, ໄລຍະເວລາຄືນທຶນ ຄືຫຍັງ, payback period meaning solar investment

ນິຍາມ ຄຳສັບການເງິນ ໂຄງການພະລັງງານ, ຄຳສັບການເງິນ ພື້ນຖານ ສຳລັບນັກສຶກສາວິສະວະກຳ, basic finance terms for engineering students, project finance glossary renewable energy, ຄູ່ມືການເງິນ ໂຄງການລົງທຶນ ພະລັງງານທົດແທນ