ໄມ້ເກດສະໜາ (Agarwood) – Aquilaria malaccensis
“ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ຄຳດຳ’ ເພາະລາຄາສູງລືເກີນຈິນຕະນາການ, ເກີດຈາກການຕິດເຊື້ອຂອງໄມ້ ເຊິ່ງສ້າງຢາງຫອມທີ່ມີຄ່າທີ່ສຸດໃນໂລກ”
1️⃣ ຊື່ຂອງພືດ (ສະບັບປັບປຸງ)
① ຊື່ວິທະຍາສາດ: Aquilaria malaccensis Lam.
② ຊື່ສາມັນອັງກິດ: Agarwood, Oud, Aloeswood, Eaglewood
③ ຄຳສັບຄ້າຍຄື (Synonyms): Aquilaria agallocha Roxb., Aquilaria secundaria DC.
④ ຊື່ພາສາລາວ: ໄມ້ເກດສະໜາ
⑤ ຊື່ໃນ 5 ປະເທດຕິດກັບ ສປປ ລາວ:
✅ 🇨🇳 ຈີນ: 沉香 (Chén xiāng)
✅ 🇻🇳 ຫວຽດນາມ: Trầm hương, Kỳ nam✅ 🇹🇭 ໄທ: กฤษณา (Kritsana)
✅ 🇲🇾 ມາເລເຊຍ: Gaharu, Karas
✅ 🇲🇲 ມຽນມາ: သစ်ကယ်ပင် (Thit kay pin)
2️⃣ ການຈັດລຳດັບຊັ້ນທາງພືດສາດ (Taxonomy)
① suns (Kingdom): Plantae
② sunshen (Subkingdom): Tracheobionta
③ Sunu (Superdivision): Spermatophyta
④ ພະແມນ (Division): Magnoliophyta
⑤ ຊັ້ນ (Class): Magnoliopsida
⑥ ອັນດັບ (Order): Malvales
⑦ ວົງ (Family): Thymelaeaceae (ວົງກະເສບ)
⑧ ສະກຸນ (Genus): Aquilaria
⑨ ສະປີຊີ (Species): malaccensis
3️⃣ ລັກສະນະຂອງພືດ
① ລັກສະນະທາງພືດສາດ: ເປັນໄມ້ຢືນຕົ້ນຂະໜາດກາງຫາໃຫຍ່ ສູງ 15-40 ແມັດ. ລຳຕົ້ນຊື່, ເປືອກສີນ້ຳຕານອ່ອນ, ລຽບ. ໃບດ່ຽວ ຮູບຂອບຂະໜານ (oblong) ຫຼື ຮູບຫອກ (lanceolate), ປາຍໃບແຫຼມ. ດອກຂະໜາດນ້ອຍ ສີຂາວອອກຂຽວ, ມີກິ່ນຫອມເລັກນ້ອຍ, ອອກເປັນຊໍ່ (umbel). ໝາກເປັນຮູບໄຂ່ (capsule), ມີຂົນສັ້ນ.
② ລັກສະນະທາງສາລະລະສາດພືດ: ໄມ້ກຸຫຼົບທີ່ມີຄ່າແມ່ນຢາງສີດຳ (resin) ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນເນື້ອໄມ້ ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ຖືກຕິດເຊື້ອຮາ (fungus). ສານສຳຄັນໃນຢາງ ປະກອບດ້ວຍ sesquiterpenes (agarospirol, jinkoh-eremol) ແລະ chromones.
4️⃣ ສັບພະຄຸນທາງການແພດ
✅ ເປັນຢາບຳລຸງຫົວໃຈ ແລະ ລະບົບປະສາດ: ໃຊ້ໃນຢາຈີນ ເພື່ອບຳລຸງສະຕິ, ຜ່ອນຄາຍຄວາມຄຽດ.
✅ ແກ້ປວດ ແລະ ອັກເສບ: ມີຄຸນສົມບັດຕ້ານການອັກເສບ, ບັນເທົາອາການປວດຂໍ່.
✅ ຕ້ານອະນຸມູນອິດສະຫຼະ: ສານ sesquiterpenes ມີຄຸນສົມບັດ antioxidant ສູງ.
✅ ປິ່ນປົວພະຍາດກ່ຽວກັບລະບົບຫາຍໃຈ: ໃຊ້ຮັກສາຫວັດ, ໄອ, ຫຼອດລົມອັກເສບ.
✅ ບຳລຸງສະໝອງ: ກະຕຸ້ນການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງ, ຊ່ວຍໃຫ້ຈິດໃຈສະຫງົບ.
5️⃣ ລັກສະນະທາງຢາພື້ນເມືອງ ແລະ ທາງການຢາວິທະຍາສາດ
✅ ຢາພື້ນເມືອງ: ຖືກນຳໃຊ້ມາດົນນານໃນຢາຈີນ, ຢາອາຍຸະເວດ, ແລະ ຢາຊາວມົ້ງ. ນິຍົມເຜົາເປັນທູບ ຫຼື ຕົ້ມດື່ມ.
✅ ຢາວິທະຍາສາດ: ການຄົ້ນຄ້ວາທີ່ທັນສະໄໝ ຢືນຢັນຄຸນສົມບັດຕ້ານການອັກເສບ, ຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣຍ, ແລະ ຕ້ານເຊື້ອຣາ.
6️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມັກພົບ
✅ ຖິ່ນກຳເນີດ: ປ່າດົງດິບໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ອິນເດຍ, ມຽນມາ, ໄທ, ລາວ, ມາເລເຊຍ, ອິນໂດເນເຊຍ).
✅ ລະບົບນິເວດ: ປ່າດົງດິບຊຸ່ມ, ລະດັບຄວາມສູງຕ່ຳເຖິງປານກາງ (0-1,000 ແມັດ). ມັກດິນທີ່ລະບາຍນ້ຳດີ.
7️⃣ ການນຳໃຊ້
✅ ເປັນຢາ: ໃຊ້ຢາງ ຫຼື ເນື້ອໄມ້ທີ່ມີຢາງ ຕົ້ມດື່ມ, ບົດເປັນຜົງ, ຫຼື ສະກັດເປັນນ້ຳມັນຫອມ.
✅ ເປັນເຄື່ອງຫອມ: ໃຊ້ເຜົາເປັນທູບ (oud incense), ສະກັດເປັນນ້ຳຫອມທີ່ມີລາຄາແພງ (perfume oil).
✅ ອື່ນໆ: ໃຊ້ເປັນເຄື່ອງປະດັບ ແລະ ຂອງທີ່ລະລຶກ.
8️⃣ ວິທີການປູກໃນປະຈຸບັນ
① ການຂະຫຍາຍພັນ: ຂະຫຍາຍພັນດ້ວຍແກ່ນ (ແຊ່ນ້ຳ 24 ຊມ, ຫວ່ານລົງດິນ).
② ການປູກ: ປູກໄລຍະຫ່າງ 3×3 ແມັດ. ຕ້ອງການຮົ່ມປະມານ 30-50% ໃນ 2-3 ປີທຳອິດ.
③ ການກະຕຸ້ນໃຫ້ສ້າງຢາງ: ເມື່ອຕົ້ນມີອາຍຸ 7-10 ປີ, ຂຸດ ຫຼື ເຈາະ ລຳຕົ້ນແລ້ວສີດເຊື້ອຣາ (Fusarium) ເພື່ອກະຕຸ້ນການສ້າງຢາງ (inoculation). ລໍຖ້າ 1-3 ປີ ຈຶ່ງເກັບກ່ຽວ.
④ ການເກັບກ່ຽວ: ຕັດສ່ວນທີ່ມີຢາງນຳໄປຕາກແດດ ແລ້ວສະກັດ.
9️⃣ ສ່ວນປະກອບຫຼັກທາງການແພດ
✅ Sesquiterpenes: agarospirol, jinkoh-eremol, α-agarofuran (ມີຄຸນສົມບັດບຳລຸງປະສາດ ແລະ ຕ້ານການອັກເສບ).
✅ 2-(2-phenylethyl) chromones: ສານທີ່ພົບສະເພາະໃນ Aquilaria ມີບົດບາດໃນການສ້າງກິ່ນ ແລະ ຕ້ານເຊື້ອ.
✅ Flavonoids: genkwanin, apigenin ມີຄຸນສົມບັດຕ້ານອະນຸມູນອິດສະຫຼະ.
🔟 ຕະຫຼາດ, ການຊື້-ຂາຍ ແລະ ລາຄາ
① ສະພາບການຕະຫຼາດ: ຕະຫຼາດໂລກມີມູນຄ່າຫຼາຍຕື້ໂດລາ, ສູນກາງຕົ້ນຕໍຢູ່ຕາເວັນອອກກາງ (ສະຫະລັດອາຣັບ, ກາຕາ) ແລະ ອາຊີ (ຈີນ, ຍີ່ປຸ່ນ).
② ຮູບແບບການຈຳໜ່າຍ: ຊິ້ນໄມ້ທີ່ມີຢາງ, ນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍ (oud oil), ທູບ.
③ ລາຄາອ້າງອີງ:
✅ ໄມ້ຊັ້ນຕ່ຳ: 50-200 ໂດລາ/ກິໂລ
✅ ໄມ້ຊັ້ນກາງ (ປູກ): 500-2,000 ໂດລາ/ກິໂລ
✅ ໄມ້ຊັ້ນສູງ (ທຳມະຊາດ): 10,000-50,000 ໂດລາ/ກິໂລ
✅ ນ້ຳມັນຫອມ (oud): 1,000-50,000 ໂດລາ/ກິໂລ
1️⃣1️⃣ ແຫຼ່ງທີ່ມາຂໍ້ມູນ / ຂໍ້ມູນອ້າງອີງ
✅ Journal of Ethnopharmacology (2018): “Aquilaria species: a review”
✅ Wikipedia: Aquilaria malaccensis
✅ CITES (Appendix II): ຖືກຄຸ້ມຄອງການຄ້າສາກົນ
✅ ການສຳພາດຊາວມົ້ງ ແລະ ພໍ່ຄ້າໄມ້ກຸຫຼົບ ຢູ່ຫົວພັນ ແລະ ບໍລິຄຳໄຊ (2025)
ໄມ້ເກດສະໜາ (Agarwood) ຫຼື Oud ເປັນຢາງໄມ້ທີ່ມີລາຄາແພງທີ່ສຸດ, ໃຊ້ເປັນເຄື່ອງຫອມ ແລະ ຢາບຳລຸງຫົວໃຈ. ຮຽນຮູ້ສັບພະຄຸນ, ການຜະລິດ, ແລະ ມູນຄ່າ.