ເຊລີນຽມ (SELENIUM – Se)
SELENIUM: THE CRITICAL BY-PRODUCT FOR GLASS, ELECTRONICS, AND CADMIUM TELLURIDE SOLAR CELLS
ເຊລີນຽມ: ຜະລິດຕະພັນສຳຮອງຍຸດທະສາດ ສຳລັບແກ້ວ, ເອເລັກໂຕຣນິກ, ແລະ ແຜ່ນໂຊລາເຊລ CdTe
⚡ ຮູ້ບໍ່ວ່າ ເຊລີນຽມ (Selenium) ເປັນ ສ່ວນປະກອບທີ່ສຳຄັນໃນການຜະລິດແກ້ວ (glass decolorizer) ເພື່ອຕ້ານສີຂຽວຈາກທາດເຫຼັກ, ຫຼື ໃຊ້ເພື່ອສ້າງສີແດງ ໃນແກ້ວ ແລະ ເຊລາມິກ? ມັນຍັງຖືກນຳໃຊ້ໃນ ຕົວແກ້ກະແສໄຟຟ້າ (rectifier) ໃນອຸປະກອນການທະຫານ, ເປັນ ສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະລະ (micronutrient) ໃນອາຫານສັດ, ແລະ ມີບົດບາດສຳຄັນໃນ ເຕັກໂນໂລຊີແຜ່ນໂຊລາເຊລຟິມບາງ CdTe (ເຖິງແມ່ນວ່າ CdTe ເອງກໍ່ບໍ່ມີ Se). ສປປ ລາວ ມີທ່າແຮງໃນການສະກັດ ເຊລີນຽມ ເປັນ by-product ຈາກການຫຼອມທອງ (copper refining) ໃນ ແຂວງສະເກົາະ, ຄຳມ່ວນ. ( ກັບໄປໜ້າຫຼັກ | ເບິ່ງກຸ່ມແຮ່ຜະລິດຕະພັນສຳຮອງອື່ນ | ອ່ານກ່ຽວກັບເຕັກໂນໂລຊີຫຼອມທອງ )
I. ຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ (General Information)
⚡ ຊື່ສານ: ເຊລີນຽມ (Selenium)
⚡ ສັນຍາລັກທາງເຄມີ: Se (ເລກປະລະມານູ: 34)
⚡ ໝວດໝູ່: ອະລົຫະທາດ (Non-metal) / ກຸ່ມ Chalcogen
⚡ ແຫຼ່ງຫຼັກ: ບໍ່ມີແຮ່ຕົ້ນຕໍ; ສະກັດເປັນ by-product ຈາກ ຂີ້ເທົ່າ (anode slime) ໃນການຖອກທອງ (electrolytic refining). ມັກພົບປະສົມກັບ sulfide ores ຂອງທອງ, ສັງກະສີ, ຕະກົ່ວ.
⚡ ຄວາມແຂງ (Mohs): 2 (ອ່ອນ)
⚡ ຄວາມຖ່ວງສະເພາະ: 4.81 g/cm³.
⚡ ຈຸດຫຼອມຕົວ: 221°C.
⚡ ຈຸດເດືອດ: 685°C.
⚡ ສີ: ສີດຳ (amorphous) ຫຼື ສີເທົາເງິນ (ເມັດຜລຶກ).
⚡ ຄຸນສົມບັດພິເສດ: ເປັນ semiconductor (ຖືກໃຊ້ໃນ rectifiers ທຳອິດ), ມີສີປ່ຽນແປງຕາມຮູບແບບ, ເປັນສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະລະທີ່ຈຳເປັນຕໍ່ສິ່ງມີຊີວິດ (ໃນປະລິມານນ້ອຍ).
II. ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະຫວັດສາດ (Meaning & History)
⚡ ທີ່ມາຂອງຊື່: ມາຈາກພາສາກຣີກ “selēnē” ໝາຍເຖິງ “ດວງເດືອນ” (ເພາະມັນມັກພົບປະສົມກັບ tellurium ທີ່ຕັ້ງຕາມຄຳວ່າ “ໂລກ”).
⚡ ປະຫວັດສາດ:
🔘 1817: Jöns Jacob Berzelius ຄົ້ນພົບ ໃນຂະນະກຳຈັດສິ່ງເສດໃນການຜະລິດກົດຊັນຟູຣິກ.
🔘 ສະຕະວັດທີ 20: ການນຳໃຊ້ Se ເປັນ rectifier ໃນວິທະຍຸ ແລະ ເຄື່ອງຕັດວົງຈອນໄຟຟ້າ (Xerography – ເຄື່ອງຖ່າຍສຳເນົາ).
🔘 ປັດຈຸບັນ: ສ່ວນໃຫຍ່ຖືກນຳໃຊ້ໃນແກ້ວ (ສີ, ຟອກສີ), ອາຫານສັດ (ສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະລະ), ແລະ ອຸດສາຫະກຳຜະລິດແຜ່ນໂຊລາເຊລ (CIGS – ທີ່ມີ Se ເປັນສ່ວນປະກອບ). ( ອ່ານກ່ຽວກັບປະຫວັດເຕັກໂນໂລຊີ semiconductor )
III. ຄຸນສົມບັດທາງວິທະຍາສາດ (Properties Analysis)
🔘 ທາງ optical (ແກ້ວ ແລະ ເຊລາມິກ):
▸ Se ຖືກເຕີມໃນປະລິມານນ້ອຍ (ppm) ເຂົ້າໄປໃນແກ້ວ ເພື່ອ ກຳຈັດສີຂຽວຈາກທາດເຫຼັກ (decolorizer) ເຮັດໃຫ້ແກ້ວໃສ.
▸ ໃນຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນສູງຂຶ້ນ, ມັນໃຫ້ສີແດງ ຫາສີສົ້ມ (ruby glass).
▸ ໃຊ້ໃນການຜະລິດເຊລາມິກສີ (ceramic pigments).
🔘 ທາງເອເລັກໂຕຣນິກ (Rectifiers & Photoconductors):
▸ ຄຸນສົມບັດ photoconductive ຂອງ Se ຖືກນຳໃຊ້ໃນ ເຄື່ອງຖ່າຍສຳເນົາ (xerography) ຮຸ່ນກ່ອນ (drum ເຄືອບ Se).
▸ ໃຊ້ເປັນ rectifier ກ່ອນຍຸກ silicon (ຄວາມສາມາດທົນອຸນຫະພູມ ແລະ overvoltage ດີ). ບາງອຸປະກອນການທະຫານຍັງໃຊ້ Se rectifiers.
🔘 ທາງດ້ານຊີວະວິທະຍາ (ໂພຊະນາການ – ອາຫານສັດ):
▸ Selenium ເປັນ ສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະລະ (antioxidant) ທີ່ຈຳເປັນສຳລັບສັດ ແລະ ຄົນ (ເປັນສ່ວນປະກອບຂອງ enzyme glutathione peroxidase).
▸ ເຕີມໃສ່ອາຫານສັດ (livestock, poultry) ເພື່ອປ້ອງກັນການຂາດ Se (ກ້າມເນື້ອເສື່ອມ, ພະຍາດຫົວໃຈ).
🔘 ທາງ photovoltaic (CIGS solar cells):
▸ ເຕັກໂນໂລຊີ CIGS (Copper Indium Gallium Selenide) ໃຊ້ Se ເປັນສ່ວນປະກອບສຳຄັນໃນຊັ້ນ absorber ຂອງແຜ່ນໂຊລາເຊລຟິມບາງ.
IV. ບົດວິເຄາະທ່າແຮງທາງເສດຖະກິດ (Business Analysis)
💰 ລາຄາຕະຫຼາດໂລກ 2025-2026:
▸ Selenium (99.9%, FOB China): 20 – 40 USD/kg (ສູງກວ່າທອງ ແຕ່ຕ່ຳກວ່າໂລຫະມີຄ່າ).
▸ ລາຄາຜັນຜວນຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງຕະຫຼາດແຜ່ນໂຊລາເຊລ ແລະ ອຸດສາຫະກຳແກ້ວ.
💰 ທ່າແຮງໃນ ສປປ ລາວ: ປະຈຸບັນບໍ່ມີການຟື້ນຟູ Se ຈາກການຫຼອມທອງ ເນື່ອງຈາກຂາດໂຮງງານຫຼອມທອງພາຍໃນ (ສ່ວນໃຫຍ່ສົ່ງ concentrate ໄປຈີນ). ຖ້າມີໂຮງງານຫຼອມ (smelter) ໃນປະເທດ, ສາມາດຟື້ນຟູ Se ຈາກ anode slime ໄດ້. ທ່າແຮງຢູ່ ສະເກົາະ, ຄຳມ່ວນ. ( ອ່ານກ່ຽວກັບໂອກາດການຫຼອມທອງໃນລາວ )
V. ການນຳໃຊ້ (Uses)
🔘 ອຸດສາຫະກຳແກ້ວ (Glass – ກວມ ~30%):
▸ ແກ້ວໃສ (clear glass) ສຳລັບຂວດ, ແວ່ນຕາ, ໜ້າຕ່າງ (ກຳຈັດສີຂຽວ).
▸ ແກ້ວສີ (ruby glass, ສີແດງ/ສົ້ມ) ສຳລັບຕົກແຕ່ງ, ສັນຍານຈະລາຈອນ.
🔘 ອຸດສາຫະກຳອາຫານສັດ (Animal Feed – ກວມ ~20%):
▸ ສານເຕີມແຕ່ງ (supplement) ໃນອາຫານໄກ່, ໝູ, ງົວ ເພື່ອປ້ອງກັນການຂາດ Se.
🔘 ເອເລັກໂຕຣນິກ ແລະ ການທະຫານ (Electronics – ກວມ ~15%):
▸ Rectifiers (ເກົ່າ ຫາ ປະຈຸບັນ), photoconductors.
▸ ແຜ່ນໂຊລາເຊລ CIGS (ກຳລັງຂະຫຍາຍ).
🔘 ເຄມີ ແລະ ການຢາ:
▸ ຢາຂ້າເຊື້ອເຫັດ (fungicides), ຢາຂ້າແມງໄມ້ (insecticides).
▸ ຕົວເລັ່ງປະຕິກິລິຍາ (catalyst) ໃນປິໂຕຣເຄມີ.
VI. ວິທີການສະກັດ ແລະ ການປຸງແຕ່ງ (Extraction & Processing)
6.1 ແຫຼ່ງວັດຖຸດິບ (ຈາກ Anode Slime ໃນການຫຼອມທອງ):
▸ Anode slime: ຕະກອນທີ່ຕົກຢູ່ຂົ້ວບວກ ໃນຂະບວນການຖອກດ້ວຍໄຟຟ້າ (electrorefining) ຂອງທອງ.
▸ ມີ Se, Te, Ag, Au, ແລະໂລຫະມີຄ່າອື່ນ.
6.2 ເຕັກນິກການຟື້ນຟູ (Recovery Process):
▸ ລະລາຍ (leaching) anode slime ດ້ວຍກົດຊັນຟູຣິກ ຫຼື ດ້ວຍວິທີ alkaline (NaOH).
▸ ແຍກ Se ອອກຈາກ Te ແລະ ໂລຫະອື່ນ ໂດຍການ precipitation ດ້ວຍ SO₂ gas.
▸ Se ຕົກຕະກອນເປັນຜົງສີແດງ ຫຼື ດຳ → ລ້າງ → ອົບແຫ້ງ → ເປັນຜະລິດຕະພັນ.
6.3 ການຫຼອມທອງໃນ ສປປ ລາວ (Copper Smelting in Laos):
▸ ປັດຈຸບັນ, ທອງ concentrate ຈາກລາວ ສ່ວນໃຫຍ່ຖືກສົ່ງໄປຫຼອມຢູ່ຈີນ. ການຟື້ນຟູ Se ຈະເປັນໄປໄດ້ ຖ້າລາວສ້າງໂຮງຫຼອມທອງເປັນຂອງຕົນເອງ.
VII. ການສະກັດເພື່ອປຸງແຕ່ງເປັນຜະລິດຕະພັນອື່ນ (Derived Products)
① Selenium powder (amorphous ຫຼື vitreous): ສຳລັບແກ້ວ, ອາຫານສັດ.
② Selenium metal (gray, ເມັດຜລຶກ): ສຳລັບ rectifiers, ເຄມີ.
③ Sodium selenite (Na₂SeO₃) / Sodium selenate (Na₂SeO₄): ສຳລັບອາຫານສັດ, ປຸ໋ຍ.
④ CIGS thin film (Copper Indium Gallium Selenide): ສຳລັບແຜ່ນໂຊລາເຊລ (ສັງເຄາະຈາກ Se ແລະ ໂລຫະອື່ນ).
VIII. ວິເຄາະຕະຫຼາດ ແລະ ລາຄາ (Market Analysis)
📊 ຜູ້ຜະລິດ selenium ໃຫຍ່: ຈີນ (by-product ທອງ ແລະ ຕະກົ່ວ), ຍີ່ປຸ່ນ, ການາດາ, ອາເມລິກາ, ເຢຍລະມັນ, ບຣາຊິນ.
📊 ລາຄາ 2025-2026: 20-40 USD/kg (ມີການຜັນຜວນສູງ).
📊 ທ່າແຮງລາວ: ຍັງບໍ່ມີການຜະລິດ. ສາມາດກາຍເປັນແຫຼ່ງ Se ທີ່ສຳຄັນຖ້າມີການພັດທະນາອຸດສາຫະກຳຫຼອມທອງໃນປະເທດ.
IX. ແຫຼ່ງແຮ່ທົ່ວໂລກ (Global Sources)
🌍 ຈີນ (ປະມານ 50% ຂອງການຜະລິດ, ຈາກທອງ).
🌍 ຍີ່ປຸ່ນ, ການາດາ (Teck).
🌍 ອາເມລິກາ (Kennecott Utah Copper).
🌍 ຣັດເຊຍ, ອົດສະຕຣາລີ.
🌍 ສປປ ລາວ (ທ່າແຮງຢູ່ໃນແຮ່ທອງຂອງສະເກົາະ ແລະ ຄຳມ່ວນ).
X. ທ່າແຮງໃນ ສປປ ລາວ (Potential in Laos)
🇱🇦 Se ເປັນ by-product ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຟື້ນຟູ:
📍 ແຂວງສະເກົາະ ແລະ ຄຳມ່ວນ: ບໍ່ແຮ່ທອງ ທີ່ມີ S ສູງ (chalcopyrite) ມັກມີ Se ປະສົມ. ໃນການຫຼອມທອງ, Se ຈະເຂັ້ມຂຸ້ນໃນ anode slime.
🇱🇦 ປະຈຸບັນ ຍັງບໍ່ມີການຟື້ນຟູ. ການຮ່ວມທຶນກັບບໍລິສັດຫຼອມທອງ (ເຊັ່ນ: ຈີນ ຫຼື ຍີ່ປຸ່ນ) ສາມາດດຶງເອົາ Se ກັບມາໄດ້.
XI. ການດູແລ ແລະ ຄວາມປອດໄພ (Safety & Care)
⚠️ Selenium ສາມາດເປັນພິດສູງ ຖ້າກິນ ຫຼື ສູດດົມຫຼາຍເກີນໄປ (ທັງທາດອົງປະກອບ ແລະ ສານປະສົມ). ອາການ: ລົມຫາຍໃຈມີກິ່ນກະທຽມ, ຜົມຫຼົ່ນ, ປະສາດເສື່ອມ.
⚠️ Selenium dioxide (SeO₂) ເປັນສານລະຄາຍເຄືອງສູງຕໍ່ຜິວໜັງ, ຕາ, ແລະ ລະບົບຫາຍໃຈ. ໃສ່ຖົງມື, ແວ່ນນິລະໄພ, ແລະ ຜ້າອັດປາກ N95.
♻️ ການຣີໄຊເຄິນ Se ຈາກແກ້ວເສດ ແລະ ອຸປະກອນເອເລັກໂຕຣນິກ ແມ່ນສາມາດເຮັດໄດ້ ແຕ່ມີປະສິດທິພາບຕໍ່າ.
🌱 ການປ່ອຍ Se ສູ່ແຫຼ່ງນ້ຳ (ຈາກຂີ້ເທົ່າ ຫຼື ຂີ້ເຫຍື້ອ) ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສັດນ້ຳ (bioaccumulation). ຕ້ອງມີການຄຸ້ມຄອງສິ່ງເສດ (tailings) ທີ່ດີ.
XII. ເອກະສານອ້າງອີງ (References)
📚 ① USGS – Selenium Statistics 2025
🔗 https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/selenium-statistics-and-information
📚 ② Mineral Commodity Summaries 2025 – Selenium
🔗 https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2025/mcs2025-selenium.pdf
📚 ③ American Elements – Selenium Product Guide
🔗 https://www.americanelements.com/se.html
📚 ④ ກົມທໍລະນີສາດ ແລະ ບໍ່ແຮ່ (ກະຊວງອຸດສາຫະກຳ ແລະ ການຄ້າ) – ລາຍງານຊັບພະຍາກອນທອງ ແລະ by-products (ລາຍງານພາຍໃນ)
📚 ⑤ World Health Organization – Selenium in Drinking Water
🔗 https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/water-sanitation-and-health/chemical-hazards-in-drinking-water/selenium
XIII. ສົນໃຈ ທີມງານຄຸນນະພາບ ໃຫ້ບໍລິການ:
✨ ທີ່ປຶກສາ ໂຄງການ
✨ ທີ່ປຶກສາ ການລົງທຶນ
✨ ດຳເນີນເອກະສານໂຄງການແທນ
✨ ຮັບຂຽນບົດຕ່າງໆ ຂອງໂຄງການ
🔸 ບົດສະເໜີໂຄງການລົງທຶນ
🔸 ບົດສຶກສາຄວາມເປັນໄປໄດ້ (FS)
🔸 ບົດວິພາກເສດຖະກິດ-ເຕັກນິກ
✨ ຮັບປະກອບເອກະສານ ແລະ ຮັບແລ່ນ ຂໍເງິນກູ້
📞 ຊ່ອງທາງການຕິດຕໍ່ ແລະ ຕິດຕາມຂໍ້ມູນວິຊາການ
❶ ທ່ານ Anousone XAYYALATH
❷ 📱 ໂທລະສັບ / WhatsApp: 020 55296290
❸ 📧 ອີເມວ: anousone11@gmail.com
❹ 🌐 Blogger: anousonexayyalath.blogspot.com
❺ 📱 Facebook: Anousone XAYYALATH (ANSXYL)
❻ 📸 Instagram: anousone_xyl
❼ 🐦 X (Twitter): AnousoneChanel
❽ ✈️ Telegram: t.me/Anousone
❾ 🎵 TikTok: anousonechanel
ສະກັດເລິກຂໍ້ມູນເຊລີນຽມ (Selenium) ຜະລິດຕະພັນສຳຮອງຈາກທອງ ສຳລັບແກ້ວ, ອາຫານສັດ, ແລະ ໂຊລາເຊລ ໂດຍ ANSXYL
ເຊລີນຽມ (Selenium – Se) ເປັນຜະລິດຕະພັນສຳຮອງ (by-product) ທີ່ສຳຄັນຈາກການຫຼອມທອງ. ໃຊ້ໃນອຸດສາຫະກຳແກ້ວ (ກຳຈັດສີຂຽວ, ສ້າງສີແດງ), ອາຫານສັດ (ສານຕ້ານອະນຸມູນອິດສະລະ), ເອເລັກໂຕຣນິກ (rectifiers), ແລະ ແຜ່ນໂຊລາເຊລ CIGS. ຮຽນຮູ້ການຟື້ນຟູ, ລາຄາ 20-40 USD/kg, ທ່າແຮງ Se ໃນແຮ່ທອງ ສະເກົາະ, ຄຳມ່ວນ ສປປ ລາວ
#Selenium #ເຊລີນຽມ #Se #ByProduct #CopperRefining #AnodeSlime #GlassIndustry #AnimalFeed #Rectifier #CIGS #SolarCell #Sekong #Khammouane #MiningLaos #CriticalMineral #ANSXYL #AnousoneXAYYALATH
Selenium, ເຊລີນຽມ, Se, By-product, Copper refining, Anode slime, Glass industry, Animal feed, Rectifier, CIGS, Solar cell, Sekong, Khammouane, Mining Laos, Critical mineral, Anousone XAYYALATH, ANSXYL